Oog voor detail

Hollandse kunstenaars hebben al eeuwen het beeld neergezet: gewoon zijn is chic

Beeld Dordrechts Museum

Wie dacht dat het een spontaan moment was, dat dweildingetje onlangs in Den Haag, hoeft alleen maar een bezoek aan een Hollands museum te brengen. Onze premier Rutte put uit een lange traditie van schoonmaak- en huiselijkheidsophemeling, met zijn koffie-incident. Joh, kom maar op, ik ben hier niet te goed voor. Ik afficheer mij graag met de praktische, normale burger.

Jan Steen beeldde zelfs burgemeester Croeser van Delft op de stoep van zijn huis terwijl een zwerfster bedelend naast hem staat – geen emmer in de hand en hupsakee, maar toch, het is in geen enkel land gewoonte van de hoogst geplaatste burger om zich met mensen uit de laagste klasse te laten afbeelden. Johannes Vermeer maakt van een vegend vrouwtje een stille koningin, Pieter de Hooch laat een patriciërsvrouw de was in de kast opbergen, Hendrik Breitner schilderde de keukenmeiden van Amsterdam met emmers aan de arm even bezield als de flanerende dames uit de hoogste klasse.

Een dweilende premier, oké, dat is een primeurtje, maar de Hollandse kunstenaars hebben al eeuwen het beeld neergezet: gewoon zijn is chic. Wij Hollanders houden van alledaagsheid, we gebruiken het als symbool voor het reinigen van de ziel, voor een deugdzaam leven en een onberispelijke moraal. We vegen graag ons tuintje aan, en onze koffie op, opdat men ziet hoe wij zijn. Gewoon, maar vooral ook voorbeeldig.

Mark Rutte die zijn koffie opdweilt. Beeld Youtube

Hier staat een emmer op een muurtje als een juweel op een sokkel. Het is geen schoonmaakemmer; hij is bedoeld om marktboodschappen in te dragen, zoals de vis die aan de middelvinger van de vrouw bungelt en bijna wordt opgegeten door het hondje. Daar zit vast betekenis achter – haar onoplettendheid, de vis als symbool van seksualiteit, wie weet. Belangrijker: deze glans is misschien wel het mooist verbeelde koper dat ik ooit zag. In de reflectie sluimeren kleuren uit de omgeving zoals melk door koffie verkeerd kan sluimeren, wolkachtig en levend. Een abstract kunstwerkje in een superalledaagse voorstelling.

Nicolaes Maes: De dienstmaagd. 1655-60, Olieverf op paneel, 57,3 x 41,6 cm, Dordrechts Museum

Maes was de beste in rood schilderen; kijk naar de jas aan de muur in De Luistervink, het tafelkleed in zijn Slapende oude vrouw en hier de muur, de houten luiken en de zalm. Overal komt dat rood terug, als herhalende noten in een muziekstuk, het tilt de hele voorstelling naar een topniveau. De kleur is geabsorbeerd in het koper en lijkt er als een geest in rond te waren. De vrouw staat ostentatief tegen de emmer aan te leunen met een arm zo nonchalant als Rutte, wanneer hij achterover leunt in zijn kabinetpluche. Het is die nonchalance die van dit schilderij nog meer een portret van een emmer maakt. Alle aandacht gaat ernaar uit, omringd door schijnbare achteloosheid. Rutte heeft goed afgekeken hoe het moet.

Volg Wieteke van Zeil op Instagram: @artpophistory

Op 29 juni geeft Wieteke van Zeil een workshop over De kunst van opmerkzaamheid in het Catharijneconvent in Utrecht. Volkskrant-abonnees kunnen hierbij aanwezig zijn. Zie volkskrant.nl/inclusief

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden