COLUMNKeulemans in quarantaine

Hoeveel levens heeft een jaar lockdown eigenlijk gekóst?

null Beeld

Die knal die u een paar weken geleden hoorde – dat was mijn mailbox, die ontplofte.

Even opfrissen: in deze rubriek schreef ik hoe de corona-uitbraak, als we in het geheel geen maatregelen hadden genomen, in ons land zo’n 134 duizend levens had geëist. Dat blijkt uit een berekening van het RIVM en het CBS, en ik vind zulke getallen vermeldenswaardig: weten we tenminste waarom we hier ook alweer thuis zitten te kniezen.

Maar wacht! Dat is niet eerlijk!, brachten nogal wat lezers in. Die lockdown zelf kost óók levens! Dat moet je natuurlijk tegen elkaar afwegen. Is het middel niet erger dan de kwaal?

Terecht punt natuurlijk. Door de lockdown zijn we ongezonder gaan leven, minder naar de dokter gegaan met dat verdachte plekje, en raakte u misschien zelfs zo in het nauw dat u suïcidale gedachten kreeg. Operaties werden uitgesteld, routinecontroles opgeschort. Wat is daarvan de loden last?

Meteen denk ik daarbij aan enkele afschuwelijke, indringende voorvallen die de media haalden. Een baby voor wie hulp te laat kwam door de zorg op afstand, een oudere die zichzelf van het leven beroofde, een man wiens hartinfarct ten onrechte werd aangezien voor corona. Maar in de kille statistieken is er niet zoiets als een lockdownsterfte te vinden, leert navraag bij het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Er waren vorig jaar niet meer zelfdodingen, de sterfte aan kanker was hetzelfde als in 2019, en aan hart- en vaatziekten overleden zelfs zo’n duizend mensen mínder dan andere jaren. Er waren evenveel moorden, net zoveel ongelukken en ook – het had zomaar lager kunnen uitvallen – evenveel verkeersdoden als in andere jaren.

Maar de klap moet nog komen, denken kenners die de zaak onderzoeken. Zo’n 34 duizend tot 87 duizend verloren jaren aan gezond leven, turfden wetenschappers van het RIVM toen ze de schade opnamen van de uitgestelde zorg in de eerste golf – en dan keken de onderzoekers nog maar naar een derde van alleen de ziekenhuiszorg ook, zonder andere delen van de zorg te betrekken.

Goed: iemand die wegens een uitgestelde operatie langer rondloopt met die ellendige versleten heup verliest een periode aan ‘gezond leven’, maar hoeft nog niet eerder te overlijden. Anders zit dat met de kanker- of hartpatiënt die te laat naar de dokter gaat. Als voorbeeld neemt het RIVM melanoom, een snel uitzaaiende kanker. Drie maanden uitgestelde zorg vertaalt zich dan al snel naar liefst 143 extra sterfgevallen vijf jaar later, rekenen de onderzoekers uit. ‘Ik denk wel dat we dit terug gaan zien’, zegt RIVM-onderzoeksleider Ardine de Wit als ik haar bel. ‘Een aantal dingen kun je niet meer inhalen.’

Over andere gevolgen hebben we het dan nog niet eens gehad. Kinderen die opleidingskansen mislopen, thuiswerkers die minder zijn gaan bewegen, ondernemers en artiesten die hele treden van de sociaal-economische ladder naar beneden kukelen: stuk voor stuk vertalen ze zich al snel naar jaren levensverlies, in de rekentabellen van de gezondheidseconomen.

Alleen: dit zijn onzichtbare doden. Terwijl we de coronaslachtoffers tot op de laatste persoon en in detail turven, blijven de sterfgevallen van morgen abstract, weggestopt in modellen en wat-als-scenario’s. Niemand weet hoeveel het er worden. Omdat we zo’n pandemie voor het eerst meemaken. En omdat niemand voorziet hoe de maatschappij straks weer opkrabbelt.

Verleidelijk om te denken: dus die lockdown doet meer kwaad dan goed. Maar zo zit het ook weer niet. Neem die uitgestelde diagnoses en behandelingen. ‘Die hadden we óók gehad als we het virus zijn gang hadden laten gaan’, zegt De Wit. ‘Het systeem zou zijn ontploft, we hadden niet iedereen toegang kunnen geven.’

Verraderlijk. In lockdown zit je al snel te piekeren: wat, als we die stomme maatregelen nou eens níét hadden genomen? Maar zo werkt het niet. ‘Het lastige is: we weten gewoon niet hoe de wereld eruit had gezien zónder’, zegt De Wit. ‘Het alternatief was beslist ook niet fijn geweest.’

Het virus bereikte ook het gezin van wetenschapsredacteur en ‘coronaverslaggever’ Maarten Keulemans. Over de vragen waarop hij stuitte in quarantaine hield hij een dagboek bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden