Hoera, de deeltjesversneller is weer begonnen

Champagne is er deze zondagochtend op deeltjeslab CERN nog even niet, maar als voor het eerst in twee jaar weer een bundel protonen de hele 27 kilometer lange versnellerring LHC heeft gerond, gaat gejuich op en gaan paaseitjes rond. De klokken staan op 10.41 uur. De wederopstanding van de grootste deeltjesbotser ter wereld op eerste paasdag 2015 is een feit.

CERN-directeur Rolf- Dieter Heuer tijdens een persconferentie.Beeld anp

Wat later op de dag gaat op dezelfde beeldschermen in de controlekamer van het lab de tweede bundel segment na segment de versneller rond. Het is dan 12.27 uur. CERN-directeur Rolf Heuer neemt de microfoon en feliciteert zijn crew. 'En dan nu het zware werk', voegt hij er nuchter als altijd aan toen. Voor de deeltjesfysica stelt de energie van de rondgaande bundels voorlopig nog even weinig voor. Eerst zijn de versnellerbouwers nog aan zet. Stap voor stap zullen de protonen tot steeds hogere energie worden opgejaagd, in hun baan gehouden door supergeleidende magneten in hun ondergrondse tunnel.

Pas als magneten en andere systemen het blijken te houden, bij tweemaal meer energie dan de machine ooit eerder te verduren had, volgen de botsingen van de protonen. In de brokstukken moeten aanwijzingen opduiken voor onbekende deeltjes en krachten. Dat zal in mei aan de orde zijn.

Higgsdeeltje

De euforie is er zondagmiddag niet minder om als bij de grote detectoren in de versneller, de CMS en de deels door Nederlanders gebouwde en gerunde Atlas de eerste zogeheten splashes binnenkomen: sproeiers protonen die te pletter slaan tegen stoppers die in de bundel worden geschoven. Aan de detectoren is de laatste twee jaar oneindig gesleuteld, onder meer omdat niet alleen de energie van de LHC hoger wordt dan ooit, maar ook de intensiteit duizend maal hoger wordt dan in de eerste run tot 2012.

Er is twee jaar gewerkt aan de herstart van de LHC, die in 2008 in bedrijf kwam. Kort na de opening veroorzaakte een defect contact een explosie in de machine, waardoor die een jaar werd stilgelegd. Ook werd besloten de eerste jaren op halve kracht te blijven. Daarmee werd in 2012 wel het bestaan van het langgezochte higgsdeeltje aangetoond, dat massa in de deeltjeswereld verklaart.

Donkere materie

Pas in de huidige tweede run zal de volledig gereviseerde versnellerring de volle energie van 13 tera-elektronvolt benutten. Bij die enorme energie hopen fysici ondermeer aanwijzingen te vinden voor de aard van de deeltjes die de zogeheten donkere materie in het universum vormen. Astronomen weten dat verreweg de meeste massa in sterrenstelsels donker is en niet bestaat uit gewone materie.

Vorige week leek de herstart nog aan een zijden draadje te hangen toen in een van de magneetsecties kortsluiting optrad door een metaalsplinter. Die werd op afstand weggebrand.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden