Hoe word je vrienden met je eigen spiegelbeeld?

Jaarlijks publiceren Nederlandse wetenschappers 172 duizend onderzoeken. In deze rubriek een greep uit die onderzoeken die bijna onopgemerkt waren gebleven.

Maarten Keulemans
null Beeld anp
Beeld anp

Het is, natuurlijk, 'best een rare behandeling', erkent gezondheidspsychologe Klaske Glashouwer. Kleed u uit tot op het ondergoed en ga voor de spiegel staan. Bedenk welke lichaamsdelen u mooi vindt aan uzelf. En concentreer u daarop. Benoem ze. Beschrijf ze. Bedenk wat u er precies mooi aan vindt. Wat u ermee kunt. En dat een halfuur lang. Met uw therapeut, natuurlijk.

'Een halfuur', zegt Glashouwer. 'Dat lijkt kort. Maar het is echt héél lang als je al die tijd naar twee lichaamsdelen moet kijken. Ik denk dat het voor de gemiddelde Nederlander al moeilijk zou zijn. Laat staan dat je, zoals wij, meiden hebt die gewoon heel ontevreden zijn over hun lijf.'

'Spiegelexposure', heet de ingreep die Glashouwer bestudeert in therapeutentaal. Een techniek die vaker wordt gebruikt, vooral bij patiënten met eetstoornissen. Wie ontevreden is met haar (of zijn) lijf, moet zich immers vaak verzoenen met het spiegelbeeld. De lelijke kanten onder ogen durven zien. Of juist het mooie ervan weer ontdekken.

Wie: Klaske Glashouwer, Rijksuniversiteit Groningen, Centrum voor eetstoornissen Accare
Wat: Gezondheidspsychologie
Het onderzoek: Effects of positive body exposure in women with high body dissatisfaction.
Vrij vertaald: Ontevreden met je lichaam? Ga in relatietherapie met je spiegelbeeld

Onderzoek

Maar met spiegelkijken is het zoals met meer therapieën, vertelt Glashouwer: niemand weet of het eigenlijk wel werkt - en hoe precies. Zouden vrouwen die ontevreden zijn over hun lijf misschien gewoon te veel kijken naar die lubberbuik, hangbillen, rimpelbenen - de delen waarover ze ontevreden zijn? En als je ze dan traint om te kijken naar hun mooie ogen, hals en polsen, leren ze het dan af?

Zo kwam het dat in Groningen vijftien eerstejaarsstudentes bij wie de onderzoekers vooraf hadden vastgesteld dat hun lichaamstevredenheid laag was, ontbloot voor de spiegel kwamen te staan. Vijf sessies, verspreid over vijf weken, met huiswerk tussendoor. En vooraf en na afloop vragenlijsten en een experiment waarbij Glashouwer en haar team de oogbewegingen van de deelneemsters volgden terwijl ze naar foto's keken van anderen en van zichzelf. Foto's, zo vermeldt Glashouwer meticuleus in vakblad Behaviour Research and Therapy, waarop de studentes poseerden 'tegen een laguneblauwe achtergrond en in vleeskleurig ondergoed dat werd verstrekt door de onderzoekers' - het blijft wel systematisch onderzoek tenslotte.

Resultaten

En toen waren daar, na maanden werk, eindelijk de onderzoeksresultaten. Glashouwer grinnikt ongemakkelijk. 'Ja, dat was natuurlijk wel balen. Ik heb gewoon niet gevonden wat ik hoopte te vinden.' De behandelde dames keken achteraf niet naar andere lichaamsdelen dan voorheen, zoals Glashouwer had vermoed. Experiment geslaagd, hypothese verworpen.

Of, nou ja: 'We zagen wel een behoorlijke verbetering. Deze meiden waren na afloop minder ontevreden over hun lichaam. Dus we weten dat de interventie werkt', zegt Glashouwer. 'We weten alleen niet waardóór.'

En dat is een probleem. Want als je niet weet waardoor iets werkt, weet je ook niet aan welke knop je kunt draaien om het verder te verbeteren. Wie weet was het voor de spiegel staan op zich al genoeg: 'Mijn Maastrichtse collega Anita Jansen bestudeerde eens wat er gebeurt bij negatieve exposure: de meiden moeten juist kijken naar wat ze lelijk vonden aan zichzelf. Je verwacht dan dat hun lichaamstevredenheid keldert. Maar, heel vreemd, het tegenovergestelde gebeurde.'

Heus, Glashouwer is iets op het spoor. Nu nog uitvogelen wát eigenlijk.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden