RECONSTRUCTIEventilatie bij corona

Hoe ventileren bij beleidsmakers steeds meer tussen de oren kwam te zitten

Onderhand geven steeds meer instanties het toe: niet alleen afstand houden, maar ook de boel luchten kan helpen tegen corona. Medici weten dat al een eeuw. Waarom ging het dan toch zo moeizaam? 

Een leraar zet de ramen open in het klaslokaal.Beeld ANP

Huh? Wat stond daar nou in de presentatie die RIVM-wetenschapper Jaap van Dissel dinsdag had meegenomen naar de Tweede Kamer? Onder het kopje ‘preventie en behandeling’? 

Precies: ‘adequate ventilatie’. Volgens de OMT-voorzitter is het inmiddels de derde maatregel die we kunnen nemen tegen corona, na handen wassen en afstand houden. Zoek er niet te veel achter, zei Van Dissel na afloop laconiek tegen journalisten, ik pas mijn presentatie altijd een beetje aan. Maar opvallend is het wel. Niet eerder noemde de corona-adviseur luchtverversing zo expliciet.

Spaanse griep

Dát ventilatie kan helpen verspreiding van het virus tegen te gaan, betwist niemand en is bekend van andere luchtwegziekten. Al bij de Spaanse griep van 1918 raadde men aan ramen en deuren open te zetten. ‘Er is sterk en voldoende bewijs voor het verband tussen ventilatie en de overdracht van infectieziekten zoals mazelen, tuberculose, waterpokken, griep, pokken en sars’, stelde een groep wetenschappers van de Universiteit van Hongkong in 2007, in een overzicht van veertig eerdere studies.

Instructie tijdens de Spaanse Griep van 1918.Beeld National Archives

Maar, signaleerde groep ook: als medische aanbeveling blijft ‘ventilatie’ een ondergeschoven kindje. Dat komt onder meer doordat uitbraken door gebrekkige ventilatie vaak moeilijk zijn te bewijzen: tegen de tijd dat virologen op de plek des onheils arriveren, is het virus allang weer vervlogen.

Bovendien zijn er andere technieken nodig om luchtstromen te meten: meer het domein van ingenieurs dan dat van virologen, signaleerden de Hongkongers. Voorzichtig: ‘Het kan zelfs worden betoogd dat de bestaande vakliteratuur onderhevig is aan vooroordelen.’ Alle reden voor meer multidisciplinair onderzoek, raadde het team aan.

Daarachter zit bovendien een cultuurverschil, stelt de Turks-Amerikaanse wetenschapssocioloog Zeynep Tufekci in een analyse. Eeuwenlang hebben infectiologen erover gedaan om af te komen van het idee dat infectieziektes worden veroorzaakt door ‘miasma’, kwalijke dampen en luchten. ‘Meer dan een eeuw later klinkt de echo van die zorgen nog steeds na.’

Het zou sars nummer twee zijn – het huidige coronavirus – dat het sluimerende conflict weer deed oplaaien. Weer bleken medici niet erg geneigd veel nadruk te leggen op open ramen of betere luchtverversing. Het coronavirus verspreidt zich immers toch voornamelijk op korte afstand, door hoesten, niezen of desnoods schreeuwen – dat blijkt duidelijk uit bijvoorbeeld het uitblijven van ziekenhuisuitbraken

Ademwolken

Die keren dat het virus in ademwolken blijft hangen, zoals naar men aanneemt soms gebeurt bij koorrepetities en feesten, zal het wel uitzondering zijn. ‘De rol van ventilatiesystemen in de verspreiding van SARS-CoV-2 is nog niet opgehelderd, maar lijkt geen rol van belang te hebben gespeeld in de epidemie’, suste het Outbreak Management Team (OMT) begin mei het kabinet.

Het waren de sportscholen die de eerste barst in dat standpunt sloegen. In Zuid-Korea documenteerden wetenschappers een cluster van 112 geïnfecteerden die het virus hadden opgelopen bij het fitnessen. Toen Nederland in juni de sportscholen weer opende, kon men daar niet omheen. In een advies aan het kabinet werd ‘aandacht aan goede luchtverversing’ dan ook aanbeveling nummer twee van het OMT, na de tip om het aantal sporters te beperken.

Zo komt ‘verse lucht’ bij beleidsmakers steeds meer tussen de oren. Na de uitbraken in slachthuizen was het verbeteren van de ventilatie een van de maatregelen die hadden geholpen, erkende Van Dissel deze week. Sinds juli waarschuwt ook de WHO met zoveel woorden op te passen voor ‘drukke, gesloten, slecht geventileerde binnenruimtes’, al was daar eerst wel een boze brandbrief van 239 internationale experts voor nodig.

Zangkoor

Zaligmakend is verse lucht niet. Bij een uitbraak in een Leids zangkoor die deze week aan het licht kwam, had men liefst twee ramen en drie deuren open gezet. Maar dat ventilatie niet onderdoet voor andere maatregelen, kwam de laatste maanden steeds beter naar voren.

Als kers op de taart maakte Angela Merkel deze week bekend het rijtje maatregelen tegen corona uit te breiden van AHA (Abstand, Hygiene, Alltagsmasken) naar AHACL. De C staat voor de corona-app, de L voor… Inderdaad, ‘Lüften’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden