Hoe overleef je de Nieuwjaarsduik?

Gezond

Naakt, iel en bibberend de zee in. En er gauw weer uit. Mensen zijn belabberde koudwaterdieren, en hoewel dat ongetwijfeld de lol achter de Nieuwjaarsduik bepaalt, roept het ook vragen op. Koud water is namelijk niet ongevaarlijk. Behalve onderkoeling dreigt ook de zogeheten koudeschok, waarbij het lichaam in een paniekstand raakt en in een reflex naar adem hapt. Valt zo'n barre sprong in de kou voor te bereiden? En hoe kan het dat elk jaar toch weer tienduizenden mensen dit heelhuids doorstaan?

Deelnemers aan de traditionele Unox Nieuwjaarsduik rennen massaal de Noordzee in. Foto anp

'De Nieuwjaarsduik zou heel anders lopen als mensen vanaf een steiger of iets dergelijks het water in sprongen', zegt Joost Bierens, verdrinkingsexpert en hoogleraar rampengeneeskunde aan de Vrije Universiteit Brussel. 'De huid beleeft dan een veel heftigere overgang van warm naar koud, en dat vergroot de schok. Je zou absoluut meer mensen in de problemen zien komen.' Verdrinking is dan zelfs voor gezonde mensen een reëel risico, zegt Bierens, omdat de impuls om adem te halen bij een koudeschok onbedwingbaar is - en er bij mensen die kopje onder gaan dus water in de longen komt.

Stap voor stap tot aan je middel de zee in waden en er gauw weer uit lopen, wat volgens Bierens de meeste nieuwjaarsduikers doen, vertraagt dus de overgang van warm naar koud en voorkomt gevaarlijke paniekreacties van het lichaam. 'Het helpt ook dat mensen in hun zwemkleding aan het strand wachten. De huid went dan alvast aan de lagere temperatuur.'

Onderkoeling zelf is meestal niet echt een probleem. 'Hypothermie begint pas te spelen als je een half uur tot drie kwartier wordt blootgesteld aan kou', zegt de Britse hoogleraar Mike Tipton, die ruim 450 wetenschappelijke artikelen publiceerde over het voorkomen van verdrinkingen, waarvan enkele met Bierens. 'De meeste mensen zijn binnen die tijd het water allang in en uit geweest.'

Zijn er nog trucs om het allemaal wat draaglijker te maken? Een warming-up zoals nieuwjaarsduikorganisatoren die opzetten is misschien leuk, maar houdt de koudeschok niet tegen, zegt Tipton. Je blote lijf invetten, iets wat de Reddingsbrigade adviseert, werkt volgens Tipton alleen als je flink dik smeert.

Tussen de nieuwjaarsduikers zitten ongetwijfeld deelnemers met een kater en alcohol in hun lijf. Verandert die alcohol de reactie op kou? Dat wilde Tipton jaren geleden ook weten, aangezien er bij veel verdrinkingen drank in het spel is. Om die vraag te beantwoorden, liet hij een groep mensen in koud water springen nadat ze zeven glazen wodka hadden gedronken. 'Zoals je je kunt voorstellen, was het niet moeilijk om proefpersonen te vinden', vertelt Tipton. De uitkomst: de koudeschokreactie komt even snel, ongeacht de hoeveelheid alcohol in het bloed. 'Er bleef eigenlijk maar één verklaring over: alcohol maakt mensen dom, onhandig en overmoedig. Dat is het grootste risico.'

Over moed gesproken: wie wat meer uitdaging zoekt, neemt tijdens de Nieuwjaarsduik een échte duik: kopje onder dus. Ja, uiteraard bestaat er dan een grotere kans op koudeschok, maar daar kun je je lichaam wel op trainen, meent Tipton. Neem in de dagen (of weken) voor de duik een keer of vijf een koude douche, en het lichaam begint aan de schok te wennen en die zelfs te onderdrukken. Extra pluspunten: kou in het algemeen wordt minder als vervelend ervaren en het beschermende effect houdt nog maandenlang aan.

Een vrouw tijdens de Unox Nieuwjaarsduik 2012. Foto anp