columngeorge van hal

Hoe nauwkeuriger je de tijd meet, hoe sneller het heelal zal sterven

George van Hal Beeld George van Hal
George van HalBeeld George van Hal

Kijk nog eens goed naar het horloge om je pols, die wekker op je nachtkastje of het digitale klokje op je mobiel. Handig hè, dat we altijd weten hoe laat het is? Dat we precies weten hoelang een film duurt, en of je er nog tijd voor hebt voordat je wilt gaan slapen? Dat we (min of meer) op tijd kunnen komen voor een afspraak? En dat we bij hardloopwedstrijden weten wie het snelste die honderd meter heeft afgelegd?

Zeker. Maar al dat ge-tik-tak van onze klokken heeft ook een onvermoed duistere keerzijde, zo schrijven fysici in het vakblad Physical Review X. Want, toonden ze aan tijdens een experiment, hoe nauwkeuriger je de tijd meet, hoe meer je de zogeheten entropie verhoogt, een ietwat esoterische grootheid die van nature continu toeneemt.

Wat je daarbij vooral moet weten, is dit: zodra die entropie zijn maximum heeft bereikt, is het voor de kosmos over en uit. Bij maximale entropie valt in het heelal elk proces stil. Geen ster kan dan nog stralen en geen hart kan nog kloppen. Het is een beetje alsof de kosmos permanent bevriest. Fysici noemen het daarom, heel gezellig, ook wel de ‘hittedood’ van het heelal.

De snelheid waarmee het einde van het heelal nadert, is afhankelijk van hoe nauwkeurig wij de tijd meten. Beeld ANP
De snelheid waarmee het einde van het heelal nadert, is afhankelijk van hoe nauwkeurig wij de tijd meten.Beeld ANP

Overigens laat álles wat we doen de entropie toenemen, niet alleen het meten van de tijd. Opbeurend is het niet, maar of je nu de krant openslaat, de hond uitlaat, een kopje koffie laat afkoelen, of wanneer ergens diep in de ruimte twee zwarte gaten op elkaar klappen, bij elke denkbare gebeurtenis stijgt de entropie en komt de kosmische aftiteling onherroepelijk dichterbij.

De crux van het nieuwe experiment is echter dat – bizar – de snélheid waarmee dat eind nadert afhankelijk is van hoe nauwkeurig wij met onze klokken de tijd meten. Breng scherper het passeren van de tijd in kaart en je moet uiteindelijk de rekening betalen: het rapper naderen van het ultieme kosmisch lot.

Toch is het maar de vraag of dat nu zo erg is. Het goede nieuws is namelijk: het moment dat het doek definitief valt, laat nog wel even op zich wachten. Fysici schatten dat het pas over 10106 jaar zover is, een 1 met 106 nullen, een overweldigende miljoen googol jaar. Dat is een moment zo ver in de toekomst dat de mensheid dan vermoedelijk allang is uitgestorven. En dus kunnen we die einddatum gerust een minieme fractie vervroegen zodat we deze zomer bij de Olympische Spelen zo nauwkeurig mogelijk weten wie er als eerste over de finish komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden