Hoe mega-Bram de FBI weer te slim af wil zijn

Worden de makers van Megaupload uitgeleverd aan de Verenigde Staten? Het hoger beroep in de omstreden zaak van Kim Dotcom en de Nederlander Bram van der Kolk is van start gegaan in Nieuw-Zeeland - en wordt vanaf morgen  gestreamd via YouTube. In de VS kunnen zij tot twintig jaar gevangenisstraf krijgen. In 2012 werden zij met veel machtsvertoon van hun bed gelicht - maar de FBI lijkt maar geen vat op de vier makers van de populaire site te krijgen. Verslaggever Henrico Prins bezocht de strijdlustige Van der Kolk in 2013. Lees het hier terug:

Bram van der Kolk, Finn Batato, Mathias Ortmann en Kim Dotcom in 2012 in een rechtbank in Nieuw-Zeeland. Beeld EPA
Bram van der Kolk, Finn Batato, Mathias Ortmann en Kim Dotcom in 2012 in een rechtbank in Nieuw-Zeeland.Beeld EPA

Het witte, houten huis is gebouwd op een heuvel. De balkons, die uitzicht bieden op het glinsterende water rondom Auckland, begrenzen drie ruime verdiepingen, egaal grijs gestoffeerd. Centraal liggen de woonvertrekken, elk met drie zwartleren bankstellen, gericht op een grote flatscreen.

Het huis gonst van gedempte drukte. Er zijn niet veel mensen, maar er wordt ingespannen gewerkt. De sfeer is desondanks feestelijk en in de lucht hangt iets van verwachting.

Boven, in een zijkamer, staan een paar computerschermen waar twee mannen nu al wekenlang tot in de vroege ochtend aan het werk zijn - 18, 20 uur per etmaal. De een stelt zich voor als Mathias, de ander is Bram. Een vrolijke kop boven een overhemd met open boord. Korte broek, blote voeten.

Daar is Finn, die komt vragen of iemand een afbeelding in hoge resolutie kan krijgen, 'vanwege de presentatie'. Bram zegt dat alle afbeeldingen beschikbaar zijn en dat iedereen ze kan downloaden.

Zo. Ook weer geregeld. Hij wrijft in zijn handen, hij is in zijn element. Ze hebben iets nieuws bedacht, iets schitterends. Nog even, dan kan iedereen het zien. Hij borrelt over van enthousiasme.

Kim Dotcom in een rechtbank in Nieuw-Zeeland in 2015. Beeld EPA
Kim Dotcom in een rechtbank in Nieuw-Zeeland in 2015.Beeld EPA

Bram van der Kolk

Bram van der Kolk, nu 30 jaar oud, opgegroeid in Zwolle, is programmeur. Hij leerde in zijn kinderjaren, dankzij een opa die de vonk zag overslaan, omgaan met computers tot ze geen geheimen meer voor hem kenden. Hij was jong, had zo zijn hobby's, en trok met een vriend naar Parijs om een filmpje te maken van de start van de beruchte Gumball 3000, een rally waarbij de nieuwe rijken van deze wereld het in dure auto's tegen elkaar opnemen.

Een van hen was het Duitse internetfenomeen Kim Schmitz, een grote naam in hackerskringen. Brams filmpje trok zijn aandacht en Schmitz verstrekte hem, bij wijze van vuurproef, een opgave voor een programmeerklusje. Bram slaagde glansrijk en vond zichzelf niet veel later terug op de slippen van Schmitz, die grote plannen had met het ontwikkelen van een eigen race voor toerwagens: Ultimate Rally.

Om de aandacht erop te vestigen, wilden ze filmpjes rondmailen. Ook mochten liefhebbers hun eigen straatracefilmpjes insturen, om mee te dingen naar een door Schmitz ter beschikking gestelde geldprijs. Punt was alleen: die filmpjes zaten verpakt in computerbestanden die zo immens waren, dat ze zich nauwelijks lieten e-mailen. Dat moest handiger kunnen. Zo werd Megaupload geboren: een site waar computergebruikers grote bestanden konden parkeren, in wat pas veel later bekend zou raken als 'de cloud'. Een idee met toekomst. Megaupload zou een van de populairste websites ter wereld worden, met naar eigen zeggen 50 miljoen gebruikers per dag.

Dus Bram en Kim - die zijn achternaam intussen had veranderd in Dotcom - gingen verder. Kim met Hongkong als thuisbasis, Bram pendelend tussen Europa en het Verre Oosten, waarbij hij de vrouw van zijn dromen zover wist te krijgen dat ze de Stille Zuidzee verruilde voor een appartementje in Amsterdam. Kon hij niet overal zijn werk doen? Megaupload was van de grond getild, de gebruikers stroomden toe, de techniek was gezet - nu was het een kwestie van onderhoud, van de vinger strak aan de pols houden. Keihard buffelen, door alle tijdzones heen, zeven jaar lang.

Totdat de website op 20 januari 2012 in alle vroegte op zwart ging. In Nieuw-Zeeland, waar Bram en Kim intussen met hun gezinnen naartoe waren verhuisd, werden vier verdachten door de politie van hun bed gelicht, tijdens wat Bram tegenwoordig maar het liefst omschrijft als een 'gewapende overval'. Sommigen dachten aan een grap. Brams echtgenote, het voormalige Filipijnse model Asia Agcaoili, schreef nog vorige week in het blad FHM dat ze, bij de aanblik van een politieman in de slaapkamer, eerst even serieus dacht dat iemand een striptease-act voor haar had geregeld.

Kim, Bram, Mathias en Finn werden overgebracht naar de Mount Eden Corrections Facility in Auckland en kregen een oranje gevangenisoverall aan. In de loop van de dag zou blijken dat de politie van Nieuw-Zeeland, een natie die steevast prijkt in de topdrie van vreedzaamste landen ter wereld, met ongekend vertoon van macht te werk was gegaan - en handelde als verlengstuk van justitie in de VS.

Megaupload was op gezag van de Amerikaanse inlichtingendienst FBI uit de lucht gehaald. In de tenlastelegging stond dat zeven medewerkers van Megaupload, Kim Dotcom voorop, werden beschuldigd van schending van de copyrightwetgeving. Hun site zou worden gebruikt voor de grootschalige uitwisseling van films, tv-series, muziek en ander materiaal waarop auteursrechten rusten.

Jarenlang hadden vergelijkbare websites geopereerd. In een geruchtmakende rechtszaak was eerder bepaald dat aanbieders van zulke diensten niet aansprakelijk kunnen worden gesteld voor overtredingen van individuele gebruikers. Maar kennelijk had op enig moment, ergens in de VS, iemand besloten dat het genoeg was geweest. Dat Megaupload zou moeten fungeren als afschrikwekkend voorbeeld voor de rest.

Een jaar later hebben ze Bram nog steeds niet verteld waarom nu juist hun bedrijf werd aangepakt. Was Kim Dotcom, die er een uitzinnige levensstijl op nahield en weleens met justitie in aanraking was geweest, een te eenvoudig doelwit? Waren ze, vergeleken met soortgelijke internetbedrijven, het laaghangende fruit dat het eerst aan de beurt kwam?

Vooraf hadden ze zich verzekerd van de diensten van de beste adviseurs op dit gebied, juristen die weten hoe ingrijpend de gevolgen kunnen zijn als je op je huid wordt gezeten door Hollywoodbonzen, de muziekindustrie en hun machtige lobby in Washington. Meer dan honderd rechthebbenden beschikten over de tools om zelfstandig materiaal van Megaupload te verwijderen. Ze ontvingen uit die hoek in de loop van de tijd talloze e-mails, zelfs van de grootste filmstudio's, waarin ze werden bedankt voor de prettige samenwerking.

Daarom hadden ze geen seconde verwacht dat justitie in de Verenigde Staten hen te lijf zou gaan met het strafrecht. Dat de FBI hun bedrijf lam zou leggen met het juridische equivalent van een atoombom, geruggesteund door de aanklager in Virginia - een man met die zich bij de Business Software Alliance had ontpopt als geharnast piraterijbestrijder, een oud-medewerker bovendien van de Amerikaanse vicepresident Joe Biden, die op zijn beurt persoonlijk bevriend is met Chris Dodd, de baas van de belangenclub van de filmindustrie MPAA. Wie vatbaar is voor complottheorieën kan aan het Megaupload-dossier zijn hart ophalen.

Bram van der Kolk verlaat een rechtbank in Auckland in 2015. Beeld AFP
Bram van der Kolk verlaat een rechtbank in Auckland in 2015.Beeld AFP

Doomsday button

Wat Bram en Kim ook niet hadden zien aankomen, is dat de Nieuw-Zeelandse autoriteiten zich zo eenvoudig voor het karretje van de Amerikanen zouden laten spannen. En hoe. Op het landgoed van Dotcom, 30 kilometer ten noorden van Auckland, was in het ochtendgloren een thriller opgevoerd waarin twee helikopters en meer dan zeventig zwaar bewapende agenten hadden gefigureerd. Koste wat kost moest worden voorkomen dat Dotcom tijdens de inval op zijn 'doomsday button' drukte, een apparaatje dat hij volgens de FBI dag en nacht bij zich droeg en waarmee hij alle servers van Megaupload op afstand zou kunnen wissen.

Maar zo'n knop bleek niet te bestaan. En als hij bestaan had, was hij nutteloos geweest: de FBI had, op het moment van de inval, de servers van Megaupload offline gehaald.

In de maanden daarna manoeuvreerde Dotcom zichzelf op tactisch gekozen momenten zorgvuldig in de belangstelling. Hij dirigeerde een symfonie waarin tal van leugentjes en fabeltjes uit de koker van justitie een voor een werden afgepeld. Bram, Finn en Mathias hielden zich wijselijk op de achtergrond, terwijl hun advocaten de bedoelingen van de FBI en de betrokkenheid van de Nieuw-Zeelandse autoriteiten fileerden. En toen de stofwolken waren opgetrokken, veegden Nieuw-Zeelandse rechters de vloer aan met, nou ja - met bijna alles.

Ze veroordeelden de inval en de beslagleggingen. De actie van de FBI waarbij in beslag genomen computers en servers inderhaast werden vervoerd naar de VS, werd bestempeld als onrechtmatig. Ook luidde de conclusie dat de Nieuw-Zeelandse regering de grondrechten had geschonden van de in Nieuw-Zeeland woonachtige verdachten. In de maanden voorafgaand aan de inval waren Bram en Kim grondig, langdurig en volkomen illegaal bespioneerd, met middelen die afkomstig leken uit de eerste de beste James Bond-film.

Premier John Key bood excuses aan en gelastte een diepgravend onderzoek.

Kim, Bram, Mathias en Finn kwamen na een paar weken op borgtocht vrij. Dat zijn paspoort hem nu is afgenomen en dat hij voorlopig het land niet uit mag, ervaart Bram vooralsnog niet als een loden last. Kim en hij hadden er tenslotte voor gekozen om in Nieuw-Zeeland te gaan wonen. Oké, hij moet zich eens per week bij de politie melden. Maar in het begin moest dat drie keer per week. Dus dat is toch winst.

Evengoed beseft hij dat deze situatie zich nog jaren kan voortslepen. Behandeling van het uitleveringsverzoek dat de Verenigde Staten hebben ingediend, is al twee keer verschoven en staat nu voor augustus op de rol. Wie de zaak verliest, gaat gegarandeerd in beroep. Tot het bittere eind. Dat is op dit moment althans de verwachting van de advocaten die met hun zaak bezig zijn.

Voor Mathias en Finn, weet hij, is het drama veel groter. Die zijn opgepakt tijdens een bezoek aan Nieuw-Zeeland en zouden liever gisteren dan vandaag terugkeren naar Duitsland, waar ze vandaan komen. Ze zijn, na de weken in de gevangenis, bij hem ingetrokken: om op borgtocht te kunnen worden vrijgelaten, moet je beschikken over een woonadres. Wat lag meer voor de hand dan dat hij zijn partners onderdak zou bieden?

In de aanloop naar hun nieuwe onderneming, die kortweg Mega is gedoopt en waarvoor de investeerders zich verdringen, hebben ze er bovendien volop profijt van dat ze dag en nacht op elkaars lip zitten. Zijn computerscherm staat pal naast dat van Mathias. Zij aan zij bedenken ze de mooiste dingen. Die Mathias, daar heeft hij dus echt alles van geleerd. Die is echt geniaal.

Wat Mega (mega.co.nz) precies gaat worden? Er zijn raakvlakken met Megaupload, jazeker, maar er is één cruciaal verschil: de bestanden die iemand uploadt, worden onmiddellijk versleuteld tot een brij waaruit niemand wijs kan worden - de mensen achter Mega niet en justitiële autoriteiten waar ook ter wereld niet. Alleen de gebruiker zelf krijgt een code waarmee de kluis te openen is. Technologie van overmorgen.

Even energiek als strijdlustig, zo komt Bram over. Vol goede moed. Hij rekent op de onafhankelijkheid van de Nieuw-Zeelandse rechtspraak. Tot nu toe is hij daarin niet teleurgesteld. Omdat hij niets verkeerds heeft gedaan, zegt hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden