Hoe Jelle de Boer het gas van Delphi's Orakel vond

Het Orakel van Delphi, de vrouw Pythia, zat hoog op haar driepoot en sprak. Om haar heen steeg langzaam een gas op dat haar in extase bracht....

Hoe kwamen ze aan hun wijsheid? Het gas - dat uit de aarde kwam - had er iets mee te maken, suggereerden schrijvers uit de oudheid. Maar toen Franse archeologen eind 19de eeuw in Delphi de tempel van Apollo opgroeven waarin het Orakel had gehuisd, vonden zij niets dat wees op een ondergrondse gasbron. Allemaal flauwekul, oordeelden wetenschappers sindsdien: dat orakel was bedrog en dat gas was er niet.

Dat we nu beter weten, is te danken aan een team van onderzoekers dat vanaf begin jaren tachtig twee decennia lang hardnekkig zocht naar de waarheid achter het Orakel. Over deze fascinerende speurtocht is nu een erg spannend boek verschenen, The Oracle, geschreven door de Amerikaanse journalist William Broad.

Een hoofdrol in het verhaal is weggelegd voor de geoloog dr. Jelle de Boer, in 1934 geboren op Java, na de oorlog afgestudeerd in Utrecht en sinds 1963 verbonden aan de Wesleyan University in Middletown, Connecticut. Begin jaren tachtig deed hij onderzoek in Griekenland, waar hij geboeid raakte door de geologische aspecten van het beroemde Orakel.

In de zomer van 1980 ontdekte hij bij Delphi - 150 kilometer ten noordwesten van Athene - de sporen van een scheur in de aarde die richting Delphi liep. Zulke breuken kunnen zeer diep zijn, wist hij, en er kunnen stoffen uit opstijgen.

In 1995 sprak De Boer hierover met de Amerikaanse archeoloog John Hale en hoorde daarbij over de Orakel-scepsis onder archeologen sinds de Franse opgravingen. Niet lang na dat gesprek vond Hale dat de Fransen in Delphi tóch een spoortje hadden gevonden van spleten in rotsen die door opborrelend water waren uitgesleten. Zulk water kan simpele koolwaterstoffen bevatten, zoals methaan, ethaan en ethyleen. Bedwelmende gassen zijn dat, vooral ethyleen. Zou die in Delphi naar Pythia's hoofd kunnen zijn gestegen, vroeg De Boer zich af.

Aanwijzingen stapelden zich op. In Delphi's Apollotempel was de gasbron al lang gesloten als gevolg van een aardbeving, maar elders in Griekenland ontsnapten wél koolwaterstofgassen uit breuken in de aarde. Kruispunten van twee breuken waren op dit punt bijzonder actief. Het team, later aangevuld met een chemicus en een toxicoloog, vond zo'n kruispunt precies onder de plek van het Orakel. Veel steen bij de tempel was bovendien van het soort dat door opborrelend water kan worden gevormd. En er zaten koolwaterstofgassen in, ook ethyleen. De cirkel was rond.

Blijft de vraag waarom juist Delphi zo gezaghebbend was, ook in vergelijking met andere orakels met gas. Broad komt er niet helemaal uit. De Boer denkt, zo mailt hij uit de VS, dat de ouderdom van het Orakel ermee te maken had: het functioneerde al vanaf zo'n 1400 jaar voor Christus. En de locatie doet er ook toe, aldus De Boer: 'Zelfs nu hebben toeristen het gevoel dat er iets heel speciaals uitgaat van deze plaats.'

Eric Hendriks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden