ColumnGeorge van Hal

Hoe je na onthoofding toch doorkunt (als je een zeeslak bent)

null Beeld

Griezelig zijn ze wel, de verhalen van mensen die na onthoofding nog eventjes verder leefden. Neem Anne Boleyn, oud-koningin van Engeland, die na haar fatale ontmoeting met een zwaard volgens de overlevering nog een aantal woorden sprak. Of kijk naar de Franse Charlotte Corday d’Armont, die in 1793 een man boos aankeek nadat die haar van het lichaam gescheiden hoofd nog even plagerig op de wangen had getikt. Of, nog één voorbeeld dan: sla er de beschrijvingen op na van zogeheten ‘cefaloforie’ in het christendom, een praktijk waarbij heiligen na hun onthoofding weer opstaan en met het hoofd in de handen aan de wandel gaan. Een horrorfilm is er niets bij.

Je kunt het zo gek niet bedenken of Moeder Natuur maakt het ook in de praktijk mogelijk. Zoniet bij mensen, dan toch op z’n minst – in dit geval – bij zeeslakken. In het vakblad Current Biology beschreven biologen onlangs hoe Elysia marginata en Elysia atroviridis, twee typen zeeslakken, het hoofd van hun eigen lichaam kunnen loskoppelen, waarna dat hoofd zonder moeite wegkruipt en verder leeft.

Binnen enkele uren zagen de onderzoekers de lichaamloze koppen zelfs alweer vrolijk op algen knabbelen alsof er niets was gebeurd. Dat deden ze bovendien niet zomaar: de hoofden namen de groene kleur van hun maaltijd over, vermoedelijk zodat ze daarna aan fotosynthese konden doen. Op die manier kunnen ze ook zonder spijsverteringssysteem aan energie komen. Permanent lijfloos bleven de slakken niet: uiteindelijk maakten de dieren een nieuw lichaam aan.

Zeeslakken zijn niet de enige dieren die een onthoofding kunnen overleven. Eerder beschreven biologen al dat onder meer platwormen hetzelfde trucje beheersen. Belangrijkste verschil is dat die veel simpelere lijven bezitten, zonder vitale organen zoals een hart – dat bij de zeeslakken wel aanwezig is.

Dankzij dat hart pompte het bloed in de afgeworpen zeeslaklijven soms bovendien nog maandenlang rond. Overigens zonder dat die lijven hun hoofden oppakten en aan de cefaloforische wandel gingen. Uiteindelijk maakten de lichamen nooit nieuwe hoofden aan en stierven ze dus alsnog.

Zeeslakken koppelen hun hoofden trouwens niet zomaar voor de lol los. Volgens de onderzoekers is het een overlevingsstrategie die de slakken inzetten wanneer hun lichaam geïnfecteerd raakt door een parasiet. En zelfs dan blijft het een riskante onderneming: in het experiment slaagde slechts eenderde van de zeeslakken erin om na loskoppeling daadwerkelijk een nieuw lichaam te maken. De rest overleed.

Onthoofding bleek daarbij vooral een spel voor jonge slakken. De dieren die het verhaal spreekwoordelijk konden navertellen, waren meestal een stuk minder oud dan de slakken die overleden. Ook bij de zeeslak bleek de jeugd dus het meest flexibel.

Correctie 31/12: in eerdere versie stond per abuis dat Anne Boleyn werd onthoofd met de guillotine. In werkelijkheid werd zij onthoofd met een zwaard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden