Hoe gaat het identificatieproces in zijn werk?

Forensische experts verzamelen zich in een Hilversumse kazerne om de slachtoffers van de vliegramp met de MH17 te identificeren. Informatie over het gebit en dna zijn daarbij cruciaal. Het identificatieproces in 8 stappen.

De colonne van lijkwagens rijdt vanuit Eindhoven Airport over de A2 richting Hilversum Beeld ANP

1. Bezoek aan de familie
Familierechercheurs hebben sinds zaterdag zo veel mogelijk 'harde' gegevens over iedere inzittende van de MH17 verzameld. Deze drie d's - dna, dental (gebitsgegevens) en dacty (vingerafdrukken) - zijn van cruciaal belang bij het identificeren van de slachtoffers.

Het gebit is vaak de snelste, en makkelijkste manier om iemand te identificeren. 'Een onderzoek naar het gebit is voor nabestaanden de minst ingrijpende methode en heel betrouwbaar. Bovendien hebben veel Nederlanders een tandartsdossier', zegt oud-hoogleraar criminalistiek Ton Broeders. De rechercheurs vragen nabestaanden daarom om foto's waarbij tanden goed zichtbaar zijn en foto's en profil waarop je iemands kaaklijn kunt zien.

Daarnaast wordt gezocht naar het dna van de slachtoffers. Lukt dat niet, dan wordt wangslijm afgenomen van een familielid, liefst van iemand uit de eerste lijn - dus een ouder, kind of broer of zus.

Ook vingerafdrukken worden veiliggesteld. 'Soms gaan familierechercheurs daarvoor met de nabestaanden mee naar het huis van slachtoffers', zegt woordvoerder Ed Kraszewski van het Landelijke Team Forensische Opsporing (LTFO).

Naast de 'drie d's' worden van iedereen ook 'zachte' gegevens geregistreerd: lengte, gewicht, tatoeages, piercings en eventueel kleding of accessoires.

2. Informatie van (tand)arts
Via de nabestaanden wordt ook relevante informatie bij tandartsen en artsen opgevraagd. Het belangrijkst hierbij is de zogenoemde gebitsstatus, met röntgenfoto's en eventueel een gipsafdruk van het gebit. Informatie over bijvoorbeeld verwijderde moedervlekken of oude botbreuken is ook relevant. Hoewel artsen zich normaliter moeten houden aan hun medisch beroepsgeheim, heeft artsenfederatie KNMG met justitie afgesproken dat dossiers in dit geval direct aan de politie kunnen worden overhandigd, zodat het proces niet wordt vertraagd. Alle verzamelde informatie van de nabestaanden, tandartsen en doktoren wordt opgeslagen in het zogenoemde ante-mortem-dossier. Dit wordt in het computerprogramma Bonaparte ingevoerd.

Mal van een gebit Beeld ANP

3. Kazerne voor onderzoek
In de Korporaal van Oudheusden Kazerne in Hilversum is de medische opleidingstak van Defensie gevestigd.

Het onderzoek van de forensische experts is er in principe op gericht om de identiteit van de slachtoffers vast te stellen. 'Mochten we informatie tegenkomen die relevant is voor het strafrechtelijk onderzoek naar de ramp, dan spelen we die informatie door', zegt Kraszewski.

Het is niet gek dat voor een kazerne wordt gekozen, zegt forensisch arts Kees Das. 'Er zijn geen mortuaria die groot genoeg zijn om zoveel lichamen te herbergen, en defensie beschikt over containers die je kunt koelen.'

De colonne lijkwagens komt aan bij de Korporaal van Oudheusdenkazerne Beeld ANP

4. Röntgenfoto of CT-scan
In de kazerne wordt een gebitsstatus van de overledenen opgemaakt door forensisch tandartsen. Tanden zijn het hardste lichaamsbestanddeel en zitten relatief goed afgeschermd, waardoor ze vaak goed bewaard blijven. Omdat tanden en kiezen een unieke vorm en structuur hebben, is het gebit een van de beste manieren om snel iemands identiteit vast te stellen. Dat kan met behulp van röntgenfoto's of een CT-scan. 'Als vier of vijf elementen uit een gebit overeenkomen met de tandartsgegevens van het slachtoffer, kun je eigenlijk al met zekerheid de identiteit vaststellen', zegt forensisch patholoog Danny Spendlove.

In ongeveer driekwart van de casussen lukt het om de identiteit op basis van het gebit vast te stellen, zegt forensisch tandarts Bart van der Kuijl.

5. Weefsel voor dna
Als het niet lukt om de identiteit vast te stellen op basis van het gebit, wordt een dna-onderzoek gedaan. Het hangt van de staat van een lichaam af wat de beste manier is om een monster te nemen voor het dna-profiel. Meestal wordt gekozen voor een stukje weefsel. 'Dat kan een stukje spier zijn. In weefsel zit veel dna. Je moet hopen dat het nog niet te veel is aangetast', zegt Johanna van der Meijs, forensisch specialist van Independent Forensic Services. Als het mogelijk is, kiezen de experts voor een plek die niet opvalt.

Als het niet meer mogelijk is om een stukje weefsel af te nemen, wordt het dna-onderzoek gedaan naar de botten. Deze methode wordt gezien als de laatste mogelijkheid. 'Dna uit een bot halen kost veel tijd, dat kan soms weken duren', aldus Van der Meijs. Dna-onderzoek uit weefsel duurt soms nog geen dag, aldus de forensisch expert. Bovendien is de gedachte dat er een stukje bot wordt verwijderd, vaak ingrijpender voor de nabestaanden.

6. Match via Bonaparte
Uiteindelijk wordt alle informatie ingevoerd in de computer, in het zogenoemde post-mortemdossier. Het programma Bonaparte, waar dus ook de ante-mortemdossiers in zijn opgeslagen, slaat vervolgens aan het rekenen en maakt matches. Vervolgens wordt de informatie over uiterlijke kenmerken die bij nabestaanden is verzameld, gebruikt om te 'dubbelchecken' of de match inderdaad klopt.

Bij sommigen zal het snel gaan, zei premier Rutte dinsdag, 'maar het kan soms ook weken tot maanden duren'.

7. Overdracht aan nabestaanden
Zodra een overledene is geïdentificeerd, krijgen nabestaanden de mogelijkheid om hun familielid nog te zien, als zij dat willen. De forensische experts doen er alles aan om de lichamen toonbaar te maken, aldus het LTFO. Lichamen worden daarna zo snel mogelijk vrijgegeven aan de familie, zodat zij op een begrafenis of crematie afscheid kunnen nemen van hun dierbare.

8. Repatriëring buitenlanders
Alle slachtoffers, ook de buitenlandse, worden naar Hilversum gebracht. Ook in andere landen verzamelen lokale familierechercheurs op dit moment informatie en erfelijk materiaal bij nabestaanden. Dit gaat wereldwijd op dezelfde manier, dankzij een protocol van de internationale opsporingsdienst Interpol. Rechercheurs in de landen van herkomst kunnen gegevens digitaal invoeren in het Bonaparte-systeem. Dit hoeft niet veel vertraging op te leveren. Zodra de buitenlandse slachtoffers geïdentificeerd zijn, worden zij zo snel mogelijk gerepatrieerd naar hun thuisland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden