De week in tech Laurens Verhagen

Hoe erg is die dataroof nou echt?

Wat Shoshana Zuboff zegt over dataroof door techbedrijven klinkt angstaanjagend. Maar klopt het ook? 

‘Onze onwetendheid is hun fortuin.’ Harvard-hoogleraar Shoshana Zuboff schudt de tegelwijsheden met achteloos gemak uit haar mouw. Wij slapende consumenten zijn onwetend en ‘zij’, de boze techbedrijven, houden ons bewust dom en verdienen goud met onze data. De sociaal psycholoog stond deze week centraal in de Tegenlicht-documentaire De grote dataroof van de VPRO. Een logische keuze: Zuboff geldt als een van de invloedrijkste critici van de Big Tech. In haar boek The Age of Surveillance Capitalism legt ze haarfijn bloot hoe bedrijven als Facebook en Google schatrijk worden van alle gegevens die ze van ons verzamelen. 

Wie de uitzending van de VPRO zonder voorkennis bekijkt, zal de schrik om het hart zijn geslagen. Maar helaas vooral op basis van suggestie en overdrijvingen. Nu schuwt Zuboff sowieso de hyperbool niet om haar punt te maken; zo vergelijkt ze in haar laatste boek de door Google cum suis uitgewoonde consument met olifanten die monsterlijk worden afgeslacht vanwege hun ivoor. Dat kan. Ernstiger is dat Zuboff in De grote dataroof haar standpunten af en toe wat feitenvrij inwrijft.

Shoshana Zuboff in de Tegenlicht-aflevering ‘De grote dataroof’. Beeld VPRO

Twee voorbeelden. Het eerste gaat over Facebook en hoe dit bedrijf gezichtsherkenning inzet. De foto’s die we naar Facebook uploaden worden gebruikt voor het trainen van gezichtsherkenningsmodellen. Dat klopt. Maar dan: ‘Die modellen worden gebruikt voor militaire operaties, bijvoorbeeld in China.’ China gebruikt ze voor toezicht op de onderdrukte Oeigoeren, stelt ze. De commentaarstem vat nog eens samen: ‘Zo kunnen onze dierbare familiefoto’s door Facebook worden gebruikt om autoritaire regimes te faciliteren.’

Dat wist ik niet. Het is ook onwaarschijnlijk; als er één land is dat voorop loopt met gezichtsherkenning is dat China zelf. Met bedrijven als SenseTime en Megvii binnen de landsgrenzen heb je helemaal geen Facebook nodig.

Voorbeeld 2. ‘Iemand met verstand van techniek’ kwam er volgens Zuboff achter dat een beveiligingssysteem (Nest Guard, niet in Nederland leverbaar) van Google een ingebouwde microfoon had. En Google zou hierop geantwoord hebben: ‘Oeps, sorry, we wisten niet eens dat er een microfoon in zit. Sorry hoor.’ 

De subtekst van Zuboff: Rupsje Nooitgenoeg Google luistert onwetende consumenten voortdurend af in hun eigen huis. Leuke anekdote, maar er is geen bewijs voor. Dat maakt niet uit, want het ontbreken van bewijs duidt voor Zuboff juist op slinkse methodes: ‘Dit is hun verdienmodel. Om te versluieren, misleiden en onze onwetendheid te construeren met mechanismen en methoden die niet detecteerbaar en ondoorzichtig zijn.’

Wat we wél weten: Google zelf bracht tussen neus en lippen naar buiten dat er een microfoon in zijn kastje zat. En, ja, dat was een ongelofelijke blunder, want tot dat moment wist niemand dat nog. Googles verklaring voor de aanwezigheid van die microfoon (die overigens uit stond): die kan in de toekomst handig zijn, bijvoorbeeld voor de detectie van een ingeslagen ruit.

Moeten we Google en Facebook dan maar blind vertrouwen? Zou ik niet doen. Maar Zuboff blind vertrouwen ook niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden