Technologie Kunstmatige intelligentie

Hoe een worstelende voetbalclub uit Engeland werd gered door een supercomputer

Een Engelse voetbalclub uit de onderste regionen kreeg van IBM de beschikking over de supercomputer Watson om wedstrijden te analyseren. Dat hielp.

Leatherhead F.C. Beeld IBM / Ben Broomfield

Nee serieus, dit is een geweldig systeem, probeert assistent-manager Martin McCarthy nog. Tegenover hem, in het clubhuis van de Engelse voetbalclub Leatherhead F.C., lacht een groep voetballers hem uit in zijn gezicht. Ze kijken naar het scherm waar McCarthy zojuist ‘passes by Dan Gallagher’ intypte. Het is de bedoeling dat de computer direct statistieken presenteert over een van de voetballers van de club. Er gebeurt niets.

Voor de Leatherheads, bijnaam The Tanners, zijn de vooruitzichten op dat moment rampzalig. Toen McCarthy een paar weken eerder aantrad bij de club, in de zomer van 2018, was er slechts één speler over. Het management was opgestapt, het budget met 30 procent gekrompen. De vraag is of de semiprofessionele club uit de zevende divisie van Engeland het aankomende seizoen wel overleeft.

Met op de achtergrond het gelach van de gloednieuwe spelers – de gemiddelde leeftijd is slechts 20 jaar – pleegt de assistent-manager een belletje. Hij belt Joe Pavitt, werkzaam bij IBM, dat begin jaren tachtig de eerste thuiscomputer bouwde en nu bekend staat om supercomputer Watson. De internationale techreus stelde Watson beschikbaar en zo analyseert de supercomputer met behulp van kunstmatige intelligentie dit seizoen wedstrijdbeelden van Leatherhead F.C.  

IBM stelde supercomputer Watson beschikbaar om met behulp van kunstmatige intelligentie het voetbal te analyseren. Beeld IBM

De computer interpreteert wanneer er sprake is van een lange of een korte voorzet, een doelkans, een counter. Hij berekent hoe succesvol de passes van individuele spelers zijn en wat de scoringskans is bij verschillende opstellingen.

Dan struint het systeem ook nog Twitter af, op zoek naar informatie over tegenstanders van de Leatherheads. Met tekstherkenning achterhaalt hij bijvoorbeeld over welke spelers vaak wordt getweet in combinatie met scoren. Zodat de Leatherheads van tevoren weten: die moeten we in de gaten houden.

Assistent-manager McCarthy vraagt aan Pavitt waarom Watson niet thuis geeft als hij wil zien hoe succesvol Gallagher is met zijn passes. Blijkt dat hij de zoekwoorden in iets andere volgorde had moeten intikken.

Inmiddels, een half jaar later, kan McCarthy al stukken beter met Watson overweg, vertelt hij via Skype. Hetzelfde geldt voor zijn spelers. ‘Die gebruiken het zelfs op hun iPad terwijl ze op de massagebank liggen.’

Hoe komt het grote IBM in hemelsnaam terecht bij de worstelende Leatherheads? ‘Normaal werken we met allerlei grote bedrijven. Deze keer wilden we ­samenwerken met een partij die je normaal niet met ons associeert, om te tonen dat kunstmatige intelligentie ook iemand zonder technische expertise van dienst kan zijn,’ legt Pavitt uit. IBM maakte het de spelers en trainers zo makkelijk mogelijk: ze hoeven alleen een vraag in te voeren en het systeem presenteert de data zo helder mogelijk. Mits de zoektermen in de goede volgorde zijn ingevoerd, dan.

Wat meehelpt: bij een worstelende club van relatief laag niveau zijn eenvoudiger successen te boeken dan bij een topper. Want inderdaad, Leatherhead lijkt van de ondergang gered, voorlopig. Ze staan inmiddels achtste in hun divisie.

De Leatherheads op het veld. Sommigen lagen op de massagetafel met iPad om analyses te bekijken. Beeld IBM / Ben Broomfield

Dat danken ze voor een belangrijk deel aan de hulp van de supercomputer, denkt McCarthy. ‘Juist de spelers die het hulpmiddel veel gebruikten, lieten enorme verbeteringen in hun spel zien.’

De technologie bleek bovendien een fijn middel om menselijke beoordelingen te kunnen maken. Handig, want de club moest een compleet nieuw team uit de grond stampen. De trainer bespreekt de uitkomsten van de data-analyse individueel met spelers, om erachter te komen waar verbetering mogelijk is. McCarthy: ‘We zochten jonge, hongerige spelers die zichzelf wilden verbeteren. Bij die besprekingen konden we zien: oké, kun je omgaan met kritiek? Wat voor oplossingen draag je zelf aan, hoe creatief ben je? Ben je, kortom, ambitieus genoeg om het ­niveau te halen dat wij voor ogen hebben?’ Voor een aantal bleek het antwoord nee te zijn. Zij moesten ­vertrekken.

En het programma dat Twitter afstruint om de tegenstander in kaart te brengen? ‘Als dat beter zou werken, kan het een nuttig middel zijn’, aldus McCarthy. Echt nuttige details rollen er wat hem betreft niet uit. ‘Clubs op ons niveau delen beperkt data via sociale media. Vaak zaten er bovendien berichten tussen van mensen die geen enkel verstand hebben van voetbal.’

Spelers van Leatherhead F.C. Gemiddelde leeftijd: twintig. Beeld IBM / Ben Broomfield

Bij topclubs is data-analyse al behoorlijk ­gebruikelijk, zegt Paul Valk, businessontwikkelaar sport en mediatechnologie bij TNO. ‘Zeker in Nederland. Ajax staat er bekend om.’ Het gaat vooral om het verzamelen van data via sensoren op het lichaam, zoals gps, en beelden. Bijvoorbeeld om te analyseren welke opstellingen het beste werken en om te meten hoe lang een speler mee kan voor hij of zij op is.

Nu gebeurt dit vooral in de ‘hogere regionen van de eredivisie’, legt hij uit. Maar naarmate de technologieën goedkoper worden, verwacht hij dat dergelijke analysetechnieken binnen vijf jaar ook in de rest van de eredivisie en een deel van de eerste divisie gemeengoed zijn. In de jaren daarna zouden zelfs voetballers ‘bij het sportveld om de hoek’ ermee in de weer kunnen gaan.

Het klopt, zegt Valk, dat voor de huidige technieken een hoop data-analisten nodig zijn om uit de brij van gegevens nuttige informatie te destilleren en dit begrijpelijk te presenteren aan de staf. De hulp van kunstmatige intelligentie inroepen om dit proces deels te automatiseren, gebeurt volgens hem nog niet vaak. Computers zoals die van IBM zouden daarom kunnen bijdragen aan het gebruiksvriendelijker ­maken van dit soort systemen, denkt hij.

Of hetzelfde systeem van IBM in zijn huidige vorm binnenkort wijdverbreid is in de lagere divisies, valt sterk te betwijfelen. Voor de mate van detail waarmee de Leatherheads konden werken, schakelt IBM het bedrijf Opta in, dat hun wedstrijden opneemt en handmatig voorziet van labels. Wie welke speler is, naar welke speler hij de bal speelt, dat soort zaken. Het was nogal prijzig geworden voor Leatherhead als de club dat zelf had moeten betalen. Valk ziet daarom meer in de combinatie van beeldanalyse met sensoren op de spelers en in de bal.

Digitale analyse van het voetbal. Of hetzelfde systeem van IBM in zijn huidige vorm binnenkort wijdverbreid is in de lagere divisies, valt sterk te betwijfelen: het is te duur. Beeld IBM

IBM zelf heeft overigens geen concrete plannen met zijn digitale voetbalanalist, vertelt Pavitt. ‘Het is niet zo dat we nu een kant-en-klaarproduct hebben. Voor mij draait het om het demonstreren van onze technologie, laten zien dat behoorlijk complexe kunstmatige intelligentie een rol kan spelen in het dagelijks leven.’

De proef zal na dit seizoen dan ook eindigen. Dan moeten de Leatherheads weer verder zonder hun trouwe digitale assistent. Hoe moet dat aflopen? McCarthy, lachend: ‘Zoals we hier zeggen: we’re ­screwed.’  

Lees verder

Van wielrennen tot tennis: geen sport ontkomt nog aan datadrift. Lees hier hoe de data-analyse aan invloed wint in de sport.

Voetbalclubs zijn steeds nadrukkelijker aanwezig op sociale media. Is het alleen maar de leukste willen zijn, of zit er meer achter?

Ook amateursporters kunnen data over zichzelf verzamelen en analyseren. Met de Polar Vantage M, bijvoorbeeld. Lees hier onze bespreking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden