Hoe druk is de huisarts?

Meer taken voor de poortwachters van de zorg

Op 1 januari is een van de grootste hervormingen ooit in de gezondheidszorg ingegaan. Wie langdurige zorg nodig heeft, is nu aangewezen op zijn gemeente. (Verbetering 19 januari 2015: de langdurige zorg blijft onder de verantwoordelijkheid van het rijk) En dan is het ook niet meer vanzelfsprekend dat je het krijgt: zelf doen, of de hulp van familie inschakelen, is het nieuwe uitgangspunt. De Volkskrant doet verslag in een serie verhalen. Vandaag: huisarts Hugo Hardeman, poortwachter van de zorg.

Onderweg voor een reeks huisbezoeken. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Het tikken van een wandelstok op de gang in het huisartsencentrum kondigt de komst aan van een van de eerste patiënten die huisarts Hugo Hardeman deze ochtend ziet. Hij loopt moeizaam, deze man van in de 80 in een vale, grijze trui met een uitgelubberde V-hals boven zijn zwarte pantalon. Maar het gebaar waarmee hij een medicijndoosje met Tramadol op de tafel in de spreekkamer werpt, is onverwacht ferm. 'Deze pillen wil ik niet meer hebben, dokter, ik word er suf van. Mijn kinderen zeggen: pa, ge bent sloom.'

Met zijn vriendelijke stem bespreekt de casual geklede Hardeman - 45 jaar, sportieve schoenen, een blauwgrijze trui zonder opsmuk - geduldig de bijwerkingen van de gewraakte pijnstiller met de patiënt. Hij is herstellende van een flinke longontsteking. De dokter spreekt ook deze heer op leeftijd, die recentelijk weduwnaar is geworden, consequent aan met 'je'. Zoals hij bijna al zijn patiënten deze dag zal tutoyeren, jong en oud.

Het is een van de dingen die opvallen deze vrijdag dat de Volkskrant met dokter Hardeman meeloopt. Om te zien hoe het is, huisarts zijn anno 2015, in huisartsencentrum Herveld. Dat is gevestigd in een fris ingericht pand aan het centrale plein in het Gelderse dorp, gemeente Overbetuwe.

Hardeman houdt van zijn vak maar heeft ook zorgen. Dat de huisarts het steeds drukker krijgt, bijvoorbeeld. Omdat de regering vindt dat ouderen langer thuis moeten wonen. En omdat het goedkoper is om de huisarts meer ingrepen te laten verrichten die voorheen in het ziekenhuis plaatsvonden. Maar ook omdat patiënten vaker een behandeling weigeren vanwege de kosten.

Nu de huisarts meer taken krijgt, zou het aantal patiënten per praktijk verkleind moeten worden, vindt Hardeman. De huidige norm van 2.160 patiënten per voltijds werkende huisarts mag wat hem betreft omlaag. 'Om goede zorg te kunnen blijven leveren.'

8.30 uur:

De weduwnaar zucht diep, de huisarts luistert naar zijn longen. Hardeman: 'Dat klinkt beter. Hoe is het verder met je?'

'Ik voel me verdrietig. Ik mis mijn vrouw', vertelt de man. Hij maakt zich bovendien zorgen of hij zijn huishoudelijke hulp nog wel houdt, nu de gemeente zo moet bezuinigen. 'Ze hadden al gebeld dat ze niet meer bij me zouden komen. Dat is nu gelukkig even uitgesteld. Maar ik weet verdorie echt niet wat ik moet doen als ik geen hulp meer krijg.'

*

Zijn vader was ook huisarts. Die had tot zijn pensionering een huisartsenpraktijk aan huis, in Nijmegen. Wanneer hij als tiener thuis de telefoon opnam, kreeg Hardeman soms een patiënt aan de lijn. Dacht zo'n patiënt in hem de stem van zijn vader te herkennen, dan stortte die zijn ziektebeeld over de beduusde 17-jarige dokterzoon heen.

Ook zijn grootvader was huisarts, in Den Haag. Beide voorvaderen hadden moeite met hun pensionering. Begrijpelijk, vindt Hardeman. 'Huisarts zijn is het mooiste vak dat er is. Je doet dit met ziel en zaligheid.' Zijn bevlogenheid deelt hij graag met anderen, bijvoorbeeld op Twitter.

Veel is er sinds die tijd van zijn vader veranderd aan het vak. De meeste dorpen of wijken hebben niet langer één huisarts. Vanuit huisartsencentrum Herveld bijvoorbeeld hebben naast Hardeman twee andere parttime werkende huisartsen gezamenlijk de zorg over 5.100 patiënten. Zij vormen een maatschap met de praktijk in Zetten (5.500 patiënten).

Na elk consult vult Hardeman een reeks vakjes in het digitale dossier van zijn patiënt in. Deze administratie is belangrijk omdat in een groepspraktijk patiënten niet telkens dezelfde dokter zien. In dit nieuwe systeem houden dokters meer zicht op elkaars werk. Anders dan vroeger de dorpsdokter, die met veel minder controle werkte.

Beeld Marcel van den Bergh

9.10 uur:

Een stevige man van in de twintig komt binnen met zijn zoontje. Hij vertelt dat de voorhuid wat ontstoken is. 'Plassen doet pijn.'

De huisarts kan de vader gerust stellen, na onderzoek. 'Dit gaat goed komen met het groeien, het hoort bij de leeftijd.'

Dan vraagt de vader hem, wat beschroomd: 'Hoe denkt u over tweedehands schoenen?'

Prima, zegt de huisarts, als de vorige eigenaar er gewoon is uitgegroeid. 'De zool moet niet helemaal zijn uitgesleten, dus niet naar diens voeten zijn gaan staan.'

*

Deze jonge vader is niet de enige patiënt die blijkbaar niet zo ruim bij kas zit. Hardeman vindt het zorgelijk dat steeds vaker patiënten een door hem voorgeschreven behandeling weigeren, vanwege de kosten die eraan verbonden zijn. Of ze komen hun verwijsbrief niet ophalen. De basisverzekering vergoedt bijvoorbeeld fysiotherapie niet meer, evenals sommige veelgebruikte medicijnen als maagzuurremmers.

Een andere ergernis: de bureaucratie. Ter illustratie draait Hardeman het aanvraagformulier voor verbandmiddelen uit van Zorgverzekeraars Nederland: twee volle pagina's die de huisarts moet invullen voor elke patiënt die verband nodig heeft voor een wond. 'In mijn consult van tien minuten moet ik naar de wond kijken en deze papierwinkel vullen. En als ik in één van die vakjes een fout maak, krijgt de patiënt de rekening.'

De zorgverzekeraars misbruiken dergelijke bureaucratie 'om een blokkade op te werpen', vindt hij. 'Met de hoop dat huisartsen minder medicijnen zullen voorschrijven.'

Lezen zoals u dat wilt

Op volkskrant.nl/zorg verschijnt de komende tijd elke week een verhaal over de zorg. De Volkskrant gaat naar de huisarts, het verpleegtehuis, de jeugdzorg en de psycholoog. Het zijn bijzondere, interactieve verhalen: u leest ze zoals u dat wilt. Wilt u alleen de hoofdzaken? Dan bent u er zo doorheen. Wilt u meer verdieping, dan kunt u onderdelen openklappen voor meer achtergrondinformatie, dialogen tussen zorgverleners en hun patiënten, cijfers over de gezondheidszorg.

11.00 uur:

Hardeman gaat bellen naar het ziekenhuis voor psychische hulp aan een man die er deze ochtend wordt bestraald. Bij deze patiënt is de kanker onverwachts teruggekeerd. Door de schok daarover heeft hij nu paniekaanvallen. Hij is bang dat hij zichzelf dan wat aandoet.

Na een reeks telefoontjes voor de benodigde toestemming binnen het ziekenhuis, is het geregeld. Zijn patiënt zal er nog diezelfde dag worden opgenomen op de psychiatrische afdeling. Het bellen heeft Hardeman een half uur gekost. 'Eigenlijk hoort het niet zo. Maar zo krijgt hij veel sneller de voor hem noodzakelijke hulp dan als ik voor hem alleen een spoedbrief had geschreven.'

*

Rond het middaguur gaat de huisarts op pad met zijn zwarte Saab voor een reeks huisbezoeken. Terwijl de zon fel schijnt over de uitgestrekte weilanden, komt het gesprek al snel weer op de zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars en de huisartsen liggen nog al eens met elkaar overhoop. De zorgverzekeraars sturen te veel op geld en bieden te lage vergoedingen, vinden de huisartsen.

Veel kleine chirurgische ingrepen die voorheen in het ziekenhuis werden gedaan - neem een ingegroeide teennagel - doet de huisarts nu. Daarmee bespaart de overheid op de zorgkosten: maar het kost de huisarts wel veel extra tijd. Tijd die je niet aan andere patiënten kunt besteden, en zonder dat daar veel extra vergoeding tegenover staat, zegt Hardeman. Hij benadrukt: 'Ik blijf gewoon spiraaltjes plaatsen.'

De zorgverzekeraars zeggen dat ze niet meer doen dan het door de minister voorgeschreven beleid uitvoeren. En huisartsen hebben toch niet te klagen over hun salariëring? 'Ik verdien nog steeds een prima boterham', zegt Hardeman. 'Ons vak wordt helemaal dicht gereguleerd. Ik voel me als een rijksambtenaar met een ondernemersrisico.'

12.40 uur:

In een oude boerderij bezoekt dokter Hardeman een longpatiënt op leeftijd, die er op een ziekenhuisbed ligt midden in de woonkamer. Het ziekenhuis had hem vorige week naar huis gestuurd, hij was medisch opgegeven. Maar tot zijn eigen verbazing en ook die van zijn vrouw zit hij inmiddels rechtop in bed en heeft hij praatjes voor twee.

'Ik heb dagen niet kunnen praten, ik kwam van diep', zegt hij opgeruimd. 'Het beste kun je thuis zijn. Je vertrouwde omgeving doet wonderen. In het ziekenhuis krijg je geen moment rust. Je vingers worden er kapotgestoken van het bloedprikken.'

*

Beeld Marcel van den Bergh

De huisarts merkt dat ouderen langer thuis blijven wonen. Hij heeft nu steeds meer patiënten die vroeger in het verpleeghuis zouden hebben gewoond, vertelt hij op weg naar het volgende consult. 'Als generalistische huisarts mis ik de kennis van specialisten ouderengeneeskunde over bijvoorbeeld gedragsproblemen bij dementerenden.'

13.00 uur:

Hardeman bezoekt in een seniorencomplex een hoogbejaarde man om te kijken hoe het met hem gaat na een zware longontsteking.

'Het gaat goed met me', zegt deze met een krakende stem. Een wandelstok staat tegen zijn stoel geleund. Zijn iets vitaler ogende vriendin vertelt dat hij soms de verkeerde deur neemt naar het toilet.

Het is ook zo'n grote woning, zegt de man.

*

De dokter vindt zijn geheugenverlies zorgelijk, zal hij later in de auto zeggen. Maar hij is blij dat hij deze informatie nu heeft. 'Dat hoor je alleen door zo'n huisbezoek.'

13.20 uur:

Een grote herdershond met lodderige ogen komt het bezoek besnuffelen, als Hardeman de achterdeur opent. 'De dokter', roept hij als hij naar binnen loopt. In de woonkamer treft hij zijn patiënte hulpeloos aan, op haar knieën achter haar rollator. 'Toen ik u hoorde komen, ben ik toch weer sneller opgestaan van de stoel dan mijn lichaam aankan', zegt ze verontschuldigend.

Hardeman helpt haar overeind. En neemt met haar en haar echtgenoot plaats aan de keukentafel. De vrouw heeft last van uitval, nu de kanker ook haar ruggegraat heeft bereikt. Ze wordt bestraald en heeft veel pijn. Daartegen gebruikt ze kortwerkende en langwerkende morfine. Ze bespreken de medicijnen en de bijwerkingen, als verstopping van de darmen, die weer moeten worden bestreden met andere medicijnen.

'Is het te doen voor je?', vraagt Hardeman aan de vrouw. 'Hoe gaat het?'

De vrouw vertelt op montere toon: 'Ik word vaak wakker 's nachts. Maar het gaat goed, dokter. Ik heb alle steun van mijn familie.'

Hardeman: 'Wat ben je toch een verschrikkelijk positief mens. Goed dat je het kan. Maar wordt het niet tijd de thuiszorg in te schakelen?'

De vrouw schudt beslist afwijzend met haar hoofd.

Hardeman: 'Wil je geen vreemden in je huis?'

De vrouw: 'Daar heb ik inderdaad een verdomde hekel aan.'

Hardeman: 'De truc is de thuiszorg op tijd in te schakelen, niet op het moment dat je niet anders meer kan.' Dan tegen de man: 'Hoe is het voor jou?'

Hij, eveneens monter: 'Ik moet het ermee doen.'

Zij: 'Mijn man is nu de huisvrouw. Alleen lopen durf ik niet, ik kom niet overeind. Ik ben bang dat ik iets breek.'

Hij, beslist: 'Dat gaat niet gebeuren.'

Zij lacht.

Hardeman: 'Jij hebt veel pit, je plukt nu de vruchten van je karakter.'

*

Terug op de praktijk. Tijdens het uitschrijven van de recepten propt hij zijn meegebrachte, gesmeerde boterhammen naar binnen, bij wijze van lunch.

Tijd wordt voor hem steeds meer een knelpunt, vertelt hij tussen twee happen door. Hij is bang dat hij op een gegeven moment niet meer de zorg kan leveren zoals hij dat zou willen. Steeds vaker heeft hij het gevoel dat hij compromissen moet sluiten. 'Ik wil goed voor mijn patiënten kunnen zorgen.'

Dan komt alweer de eerste van een lange reeks patiënten binnen voor een consult van tien minuten. Het was druk, zal Hardeman later zeggen, maar niet uitzonderlijk. Hij heeft toch de tijd kunnen nemen om op een creatieve manier snelle psychische hulp voor een depressieve patiënt te regelen. En hij heeft een man met aanhoudende griepklachten kunnen uitleggen dat het voor hem beter was om geen antibiotica voorgeschreven te krijgen. 'In zijn geval is het sneller om wél die pillen mee te geven.' Zijn wens: dat hij de tijd blijft houden om zaken zo te kunnen oplossen, in het belang van zijn patiënten. 'Dat is vaak nog goedkoper ook.'

In samenspraak met de huisarts zijn een aantal kenmerkende details van zijn patiënten aangepast in het verhaal, vanwege hun privacy.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.