Onderzoek Leververvetting

Hoe darmbacteriën alcohol kunnen produceren zonder dat u daar een druppel voor hoeft te drinken

Dat micro-organismen alcohol produceren, is relevant voor wijnboeren en bierbrouwerijen maar nu blijkt dat de mens zelf ook een kleine alcoholfabriek in de darmen kan hebben. Chinese wetenschappers hebben ontdekt dat darmbacteriën zoveel alcohol kunnen produceren dat geheelonthouders er leverschade door oplopen.

Leververvetting ontstaat onder meer door te veel eten en te weinig lichaamsbeweging. Beeld Gale Beery/Getty Images

De ontdekking, gepubliceerd in vakblad Cell Metabolism, werpt nieuw licht op het ontstaan van leververvetting, de meest voorkomende leveraandoening in de westerse samenleving. In Nederland heeft één op de vijf volwassenen een te vette lever, meestal zonder dat te weten. Onder de microscoop zijn in hun levercellen vetdruppels zichtbaar, zegt maag-darm-leverarts Maarten Tushuizen, in het LUMC gespecialiseerd in de behandeling van leververvetting.

Bij een deel van de patiënten is overmatig alcoholgebruik de boosdoener, maar veel vaker ontstaat de ziekte door te veel eten en te weinig lichaamsbeweging. In de lever hoopt zich dan een overmaat aan vetzuren op, wat irritatie kan veroorzaken en uiteindelijk tot een scala aan lichamelijke klachten kan leiden, van hart- en vaatziekten tot leverkanker aan toe. Nu blijkt dat die niet-alcoholische variant ook door alcohol kan worden veroorzaakt, maar de patiënt hoeft daar geen druppel voor te drinken.

De Chinese onderzoekers analyseerden de ontlasting van 43 patiënten met die niet-alcoholische leververvetting en ontdekten bij ruim 60 procent Klebsiella pneumonia-bacteriën, een reguliere bacteriesoort die bij deze groep mensen opmerkelijk genoeg alcohol bleek te produceren. Van de 48 gezonde proefpersonen droeg slechts 6 procent die alcoholproducerende bacteriën bij zich. Toen kiemvrije muizen werden gevoed met de alcoholproducerende bacteriën van een patiënt, kregen de dieren vetleverziekte die rap uitmondde in leverschade. Als de bacteriën met behulp van antibiotica tijdig werden gedood, verdween de ziekte weer.

Dat er bacteriën zijn die alcohol kunnen produceren, is bekend, zegt Tushuizen. Onder wetenschappers bestond daarom al langer het vermoeden dat leververvetting in verband zou kunnen staan met het darmbioom van patiënten. Het Chinese onderzoek levert nu voor het eerst het bewijs. ‘Het verbaasde ons dat bacteriën zoveel alcohol kunnen produceren’, zei hoofdonderzoeker Jing Yuan in een persbericht.

Max Nieuwdorp, hoogleraar inwendige geneeskunde in het Amsterdam UMC, roemt de ‘slimme test’ die de Chinese wetenschappers gebruikten om die alcoholproductie in de darmen te traceren: ze lieten patiënten suikerwater drinken. Om alcohol te kunnen maken hebben bacteriën immers glucose nodig. Dat biedt de mogelijkheid om patiënten snel te screenen, denkt hij. Nu kan leververvetting alleen worden aangetoond met een scan of een leverbiopt. Als een test kan uitwijzen dat patiënten risico op de ziekte lopen, kan eerder worden ingegrepen. Onderzoek van de ontlasting kan dan mogelijk meer informatie opleveren. De bacterie uit het Chinese onderzoek zal bij Nederlanders weinig worden aangetroffen, zegt Nieuwdorp. Hij verwacht dat er meer alcoholproducerende darmbacteriën betrokken zijn bij het ontstaan van vetleverziekte dan alleen de Klebsiella pneumonia en dat die per bevolkingsgroep kunnen verschillen.

De muizen die de ziekte kregen waren gebaat bij antibiotica, maar die route ligt bij mensen niet voor de hand, aldus Nieuwdorp, want antibiotica doden ook goede darmbacteriën. Betere oplossing: de bacteriën hun voedsel ontnemen door geen suiker meer te eten. Verandering van leefstijl is voor patiënten met niet-alcoholische leververvetting sowieso de beste behandeling, Tushuizen merkt dat dagelijks in zijn praktijk. ‘Patiënten hoeven maar 10 procent van hun gewicht te verliezen en ze zijn de helft van het opgestapeld levervet kwijt.’

Tushuizen en Nieuwdorp benadrukken dat de mechanismes achter het ontstaan van vetleverziekte nog niet zijn opgehelderd en dat de alcoholfabriekjes in de darmen niet de enige oorzaak van de ziekte zijn. Dat het lichaam zelf alcohol aanmaakt, betekent ook niet dat patiënten licht beschonken rondlopen, zegt Tushuizen. ‘Het gaat niet om hoeveelheden waar je dronken van wordt. Maar het is wel een gestage stroom, die jaar in jaar uit de lever onder druk zet.’

Meer over overgewicht:

Waarom kunnen sommige mensen zoveel eten als ze maar willen? 

De kliniek die kilo’s weegt. Kijkje in de obesitaskliniek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden