nieuws vondst archeologisch gereedschap

Hobbyist vindt ‘aardappelschilmesje’ van neanderthaler op strand bij Ter Heijde

Weer heeft de Noordzee een bijzondere archeologische schat uitgespuwd: een zeldzaam vuurstenen mesje met een handvat van berkenteer. Gewoon gevonden op het strand bij Ter Heijde, waar hobbyverzamelaar Willy van Wingerden uit Honselersdijk het opraapte uit het opgespoten zand.

Het bewuste stenen mesje. Beeld RMO Leiden

Het stukje vuursteen, niet veel groter dan de punt van een hobbymes, moet zo’n 50 duizend jaar geleden zijn verloren of achtergelaten door een neanderthaler op wat destijds nog een mammoetsteppe was, op zo’n 10 kilometer voor de huidige Hollandse kust. Een stuk verderop leverde dezelfde zandlaag tien jaar geleden al een versteend stukje menselijke wenkbrauwboog op: het eerste en tot dusver enig bekende restant van een neanderthaler van Nederlandse bodem, bijgenaamd ‘Krijn’.

Destijds stond de zee veel lager omdat het ijstijd was. Tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk strekte zich een Siberië-achtig landschap uit, waar schonkige neanderthalers op wild joegen. Het mes zal men in het kamp hebben gebruikt, denkt Geeske Langejans (TU Delft), een van de wetenschappers die de vondst bestudeerden. ‘Dat maakt dit object bijzonder. Dit lijkt een heel alledaags stuk gereedschap, voor het snijden van vezels of vlees.’ Een soort aardappelschilmesje dus. 

Klodder

Des te opmerkelijker dat het handvat is verpakt in berkenteer, zegt Gerrit Dusseldorp van de Universiteit Leiden. Daarvoor moest men immers een speciaal oventje bouwen en het teer ‘losdampen’ uit berkenbast. Vergelijkbare teerhandvatten zijn bekend uit onder meer Italië. Maar dat men het gespecialiseerde handwerk kennelijk ook verrichte op de ijzige vlaktes van het noorden, is nieuw.

‘Het was hier bepaald geen luilekkerland’, zegt Dusseldorp. ‘En als je dan zelfs in zo’n lullig stukje gereedschap zoveel investeert, geeft dat aan dat men dit routinematig deed. En dat geeft weer aan op wat voor hoog kennisniveau ze opereerden.’ Denkbaar is ook dat het gaat om eerder gemaakt teer dat men hergebruikte, of dat er simpelere manieren zijn om aan berkenteer te komen – een suggestie die andere wetenschappers enkele weken geleden nog deden.

‘Helemaal te gek’ en ‘een ontdekking die maar weer aangeeft hoeveel potentieel de Noordzee heeft voor archeologisch onderzoek’, reageert desgevraagd hoogleraar oude steentijd Wil Roebroeks, niet betrokken bij de analyse. Maar hij waarschuwt ook tegen te enthousiaste interpretaties: zo is het erg onwaarschijnlijk dat Krijn het werktuig ooit heeft gezien of vastgehouden. ‘Krijn is nooit gedateerd. Misschien zitten er duizenden generaties tussen. Dit stukje vuursteen is wat het is: een mooie, maar losse vondst.’

Het kleinood is vanaf deze week te zien in het Rijksmuseum van Oudheden. Vinder Willy van Wingerden gaat in elk geval kijken: ‘Het is een bijzonder stuk, het hoort echt in het museum. Dat het na 50 duizend jaar nog zo mooi bewaard is, ik sta er echt van te kijken. En ik kan je zeggen: het lag best lekker in de hand.’

‘Dit lijkt een heel alledaags stuk gereedschap, voor het snijden van vezels of vlees.’ Beeld RMO Leiden

Meer over neanderthalers en strandvondsten

De strandzoekers aan het werk

We spraken Willy van Wingerden eerder, tijdens een dag voor het aanmelden van menselijke resten.

Neanderthaler Krijn mijlpaal voor Nederlandse archeologie

Neanderthaler ‘Krijn’ was een vleeseter met een klein gezwel boven zijn rechteroog. Hij kan van grote betekenis zijn voor de Nederlandse archeologie.

Hij laat de neanderthalers uitsterven, telkens weer

Ontelbare miljoenen neanderthalers heeft Fulco Scherjon zien sterven. In de computersimulatie die de archeoloog en voormalige ict’er heeft ontwikkeld laat hij ze telkens weer hun fatale geschiedenis beleven.

Neanderthaler-dna beschermt tegen virusziekten

Bedankt, oermens met de zware wenkbrauwen. De neanderthaler moet onze prehistorische voorouders bescherming hebben geboden tegen diverse griep- en verkoudheidachtige ziekten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden