Hittestress voorkomen? Check de digitale hittekaart

De gevolgen van extreme hitte in de steden worden vaak onderschat. Een nieuwe digitale kaart toont waar precies de problemen het grootst zijn - en wat je eraan kunt doen.

Voetenbadjes op een Tilburgs terras. Beeld Marcel van den Bergh

Opmerkelijk: met de winter in aantocht komen Utrechtse ingenieurs met een interactieve hittestresskaart van Nederland. Hittestress is het fenomeen waarbij op zonnige zomerse dagen de temperatuur in stedelijke gebieden nog extra stijgt. Dit komt doordat gebouwen en wegen zonnewarmte vasthouden en uitstralen. Met name voor ouderen is hittestress vervelend - soms zelfs dodelijk.

Nu geen probleem, maar regeren is vooruitzien, vinden ze bij ingenieursbureau Nelen & Schuurmans. Om te kijken waar de problemen in steden in potentie het grootst zijn, is in Utrecht een interactieve kaart ontwikkeld met een grote detaillering. Betalende gebruikers zoals gemeenten, kunnen inzoomen tot een kwart vierkante meter. Ook kan de kaart het effect tonen van veranderingen in de omgeving, bijvoorbeeld wat er gebeurt als bomen worden verwijderd of juist geplant.

Voor de kaart is gebruikgemaakt van diverse bronnen, zoals een hoogtekaart. Met behulp van een dataminingsalgoritme is achterhaald waar op deze kaart bomen staan. Die zijn vervolgens op een zogenoemde landgebruikskaart geplaatst, waarna is berekend hoe de schaduwen lopen op het midden van de dag op 21 juni, wanneer de zon op zijn hoogst staat. Schaduwen, bomen en landgebruik bepalen welke delen van de stad sterk warmte zullen uitstralen als de zon erop schijnt. Door deze gegevens te combineren, is een schatting te maken van waar de grootste warmteproblemen kunnen ontstaan en welke koel blijven, zegt directeur Wytze Schuurmans.

Hittestress was tot voor kort een ondergeschoven kindje bij klimaatonderzoek. 'Er is lange tijd nauwelijks onderzoek naar gedaan, omdat het idee bestond dat extreme temperaturen in ons gematigde klimaat toch niet voorkwamen', zegt Steeneveld. Hittestress was meer iets voor Rome en Madrid. 'Maar na de hittegolven van 2003 en 2006 zijn we gaan meten en zagen we dat het fenomeen ook hier optreedt.'

Door klimaatverandering zal hittestress over enkele jaren twee keer zo vaak voorkomen, aldus Steeneveld. Als vuistregel geldt dat elke graad die het op een zomerse dag warmer is dan het langjarig gemiddelde, dertig doden per week extra tot gevolg zal hebben. 'Dus als het 5 tot 8 graden warmer is, tikt dat stevig aan.'

Waterhuishouding

Het Utrechtse ingenieursbureau ziet bij beleidsmakers groeiende aandacht voor hittestress. Steden als Rotterdam en Purmerend proberen in kaart te brengen waar problemen kunnen opspelen. 'Het is een onderdeel van het stedelijk klimaat, net als waterhuishouding', zegt Han de Boer, afdelingsmanager ontwikkeling en beheer in Purmerend. 'Het klimaat verandert en de bevolking vergrijst, dus is het een aspect waarnaar je wilt kijken.'

De meeste problemen met warmte spelen in Purmerend, net als in andere steden, op industrieterreinen: weinig groen, veel asfalt en veel activiteiten die warmte opleveren. 'Maar je ziet het ook op een plein in het centrum van de stad, met veel steen', zegt De Boer.

Groene vegetatie helpt in de strijd tegen hittestress, zegt meteoroloog Gert-Jan Steeneveld van Wageningen Universiteit. 10 Procent meer groen brengt de temperatuur ter plaatse met 0,6 graden Celsius omlaag. Naast schaduw bieden waterlichamen volgens de onderzoeker ook verkoeling: overdag verdampt het water, waardoor de luchttemperatuur daalt. 'Probleem is dat waterbekkens in de nacht juist de warmte vasthouden', zegt Steeneveld. Daarom zijn fonteinen beter: de waternevel verkoelt de lucht, terwijl 's nachts geen warmte blijft hangen.

'Maar dan moet je wel genoeg water hebben', zegt de onderzoeker. En dat is juist in droge perioden een probleem. Tijdens droogte kan vegetatie daardoor ook averechts werken, zoals een paar jaar geleden in Londen zichtbaar werd. Daar werden grote delen van de parken bruin door de droogte. 'Dan heeft zo'n park weer hetzelfde effect als een parkeerplaats.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.