Historici ontmaskeren 'Italiaanse Schindler' als nazi-collaborateur

Ooit noemde paus Johannes Paulus II hem een martelaar en hier en daar werd gesproken van de 'Italiaanse Schindler', vandaag haalt Holocaust Memorial Museum in Washington het heroïsche verhaal over Giovanni Palatucci weg uit een tentoonstelling. De politieman ten tijde van de Tweede Wereldoorlog zou immers geen 5.000 joden gered hebben van de nazi's, zoals eerder werd geloofd, maar juist aan de lopende band mensen hebben uitgeleverd. Dat schrijft de krant The New York Times.

Er zijn in Italië straten en parken naar Palatucci genoemd.Beeld creative commons

Het holocaustmuseum in Washington werd attent gemaakt op de resultaten van een studie van een onderzoekspanel van meer dan 12 wetenschappers. Die bekeken meer dan 700 documenten uit WOII, waaruit nu blijkt dat Giovanni Palatucci 'een gewillige uitvoerder van de rassenwetten was en - na de eed van Mussolini's Sociale Republiek te hebben afgelegd - collaboreerde met de nazi's'.

Joden identificeren
Palatucci was een politieman in Fiume, het huidige Rijeka in Kroatië. Toen de nazi's de stad in 1943 bezetten zou hij documenten hebben vernietigd, waardoor volgens de legende duizenden joden uit de stad gered zouden zijn van de concentratiekampen. Hijzelf werd in 1944 gedeporteerd naar Dachau waar hij op 35-jarige overleed.

Maar voor die vermeende hulp van de politieman aan duizenden joden vonden de onderzoekers geen enkel bewijs in Italiaanse en Duitse documenten. De eerste meldingen daarvan doken pas jaren later op, in 1952. Er zijn ook documenten gevonden die erop wijzen dat Palatucci de Duitsers zelfs hielp om joden te identificeren. Zijn eigen deportatie naar Dachau had waarschijnlijk ook niks te maken met de hulp aan joden, maar met verduistering en verraad rond plannen voor de naoorlogse onafhankelijkheid van Fiume na de oorlog.

Mythe kwam gelegen
De onderzoekers hadden zich overigens oorspronkelijk helemaal niet gericht op de exploten van Palatucci. Hun doel was om uit te zoeken wat de rol was van Fiume, de stad waar Palatucci werkte, als broeihaard voor fascisme. Tijdens dat onderzoek doken de belastende documenten op.

De historici vragen zich nu af hoe die mythe rond Palatucci zolang heeft kunnen standhouden. Vermoedelijk kwam het positieve verhaal goed uit voor het imago van Italiaanse topfiguren - en paus Pius XII - in de naoorlogse periode.

Giovanni PalatucciBeeld wikimedia commons
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden