Die ene patiënt Arnold van der Leer

‘Hij vertelde me dat ik bij zijn overlijden aanwezig zou zijn. Want over ­zeven nachten ga ik dood, zei hij stellig’

Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: verpleegkundige Arnold van der Leer (65).

Beeld Olivier Heiligers

‘Hij was ziek geworden van zijn koeien, een veeboer van middelbare leeftijd die in een ­geïsoleerde kamer in het ziekenhuis was opgenomen. Hij leed aan paratyfus, een ernstige darminfectie die hij vermoedelijk had opgelopen na het drinken van besmette melk. Ik zie hem nog altijd voor me, de kamer waar hij toen lag kan ik zo aanwijzen.

‘De antibiotica sloegen niet aan, het was zoeken naar de juiste behandeling. Hij was misselijk, had koorts en kampte met ernstige diarree. Elk uur had hij een po nodig, hoewel zijn lichaam eigenlijk leeg was. Toen ik die week aan mijn eerste nachtdienst begon, stelde hij zich voor en kwam hij met een eigen­aardige aankondiging: hij vertelde me dat ik bij zijn overlijden aanwezig zou zijn. Want over ­zeven nachten ga ik dood, zei hij stellig.

‘Ik nam zijn aankondiging niet serieus. Niets wees erop dat hij snel zou overlijden. We hadden gesprekken, over zijn bedrijf en zijn gezin, maar elke keer kwam hij erop terug. Hij telde af, nacht na nacht. Toen ik aan het begin van mijn laatste nachtdienst aan zijn bed stond, gaf hij een tijdstip door: het zou voor zes uur de volgende ochtend gebeurd zijn. Er bekroop me een beklemmend gevoel: hij zou toch geen gelijk krijgen? Ik belde de internist, die mijn verhaal serieus nam en langskwam. Hij kon niets onrustbarends vinden. Bel maar als je het niet vertrouwt, zei hij.

‘Rond een uur of drie zei hij dat hij benauwd was. Aan zijn ademhaling was niets te merken, toch heb ik de internist wakker gebeld. Die kwam meteen. Hij onderzocht de man en liet zelfs ter plekke een röntgenfoto maken van zijn buik en zijn longen. Ook daar was niets alarmerends op te zien. De patiënt kreeg extra zuurstof om zijn benauwdheid wat te verlichten.

‘Om kwart voor zes belde hij opnieuw. Ik pakte alvast een po en liep naar zijn kamer. Toen ik binnenkwam zag ik hem opzij vallen, schuin in de kussens, zijn ogen draaiden weg. Ik heb de po neergekwakt, op de noodbel gedrukt, het bed vlak gezet en ben gaan reanimeren. Binnen een minuut kwam er versterking van de internist en het reanimatieteam. We zijn drie kwartier bezig geweest, we hebben alles geprobeerd, maar hij was niet te redden.

‘Een half uur later was mijn nachtdienst afgelopen en ben ik naar huis gegaan. Het is al bijna veertig jaar geleden, maar ik weet nog hoe leeg ik me voelde. Zijn familie heb ik nooit gesproken, er is geen obductie gedaan. We zijn ervan uitgegaan dat zijn dood was veroorzaakt door een bloedvergiftiging.

‘Hoe bizar is het dat een patiënt zo ver van tevoren tot op het moment nauwkeurig zijn eigen sterven voorspelt? Voor hem leek die aangekondigde dood een voldongen feit, ik heb het een week lang weggewimpeld omdat ik het niet kon geloven. Met collega’s heb ik het er nooit meer over gehad. Maar sinds die nacht in 1981 weet ik dat ik voorgevoelens van patiënten serieus moet nemen.

‘Toen ik later ging werken als anesthesieverpleegkundige kwam ik het vaker tegen, tijdens die korte maar intensieve gesprekken die ik voerde vlak voor een operatie: ­patiënten kennen hun eigen lichaam zo goed dat voorspellingen over hun herstel, over de gevolgen van de ingreep, vaak kloppen. We zijn geneigd daar overheen te praten, om alles met het verstand te doorgronden.

‘Maar we hebben niet alles in de hand, zelfs niet met de beste medicijnen en de nieuwste operatietechnieken. Ook ik dacht dat de dingen maakbaar waren, dat we deze veeboer er wel bovenop zouden helpen. Nu besef ik dat er meer is tussen hemel en aarde, dat er dingen gebeuren die we niet kunnen verklaren. En dat vind ik toch ook een troostrijke gedachte.’

Eerdere afleveringen van deze rubriek zijn gebundeld in Die ene patiënt (Ambo Anthos, € 16,99), en hier te lezen.

Zit er een limiet aan het aantal mensen dat je kunt kennen? Wat bewijst de uitslag van een schriftelijke test eigenlijk? In onze Grote Vragen Podcast beantwoorden we ‘vragen waar je nooit over na hebt gedacht maar plotseling dolgraag een antwoord op wilt hebben’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden