Het zuur drijft schelpen en skeletten de zee uit

De groei van koraal bij Curaçao verminderde met 7 procent. Een gevolg van de verzuring van de zee, luidt de conclusie....

De toenemende uitstoot van CO2 leidt niet alleen tot opwarming van deaarde maar ook tot verzuring van de oceanen. Dit aspect van hetCO2-probleem is nog niet erg tot de buitenwereld doorgedrongen. Tot voorkort overheerste de geruststellende gedachte dat de oceanen een groot deelvan de extra kooldioxide in de atmosfeer konden opnemen en daarmee deopwarming van de aarde afzwakten.

Maar de oceanen beginnen verzadigd te raken met kooldioxide en verliezendaarmee hun bufferfunctie bij de absorptie van CO2 uit de atmosfeer. Datis slecht nieuws voor al het oceaanleven met kalkskeletten, zoals algen,mosselen, zeesterren en koralen. De zure oceanen lossen kalk op waardooreen essentieel deel van het oceaanleven op het spel komt te staan.

Naast zeespiegelstijging, wijziging in de warme golfstroom en smeltenvan ijskappen vormt de verzuring van de oceanen een urgent probleem,schrijven onderzoekers van het Plymouth Marine Laboratory in de vorige weekgepubliceerde bundel Avoiding dangerous climate change.

De oplopende CO2-concentratie in de atmosfeer verzuurt de oceanenvolgens hetzelfde principe als dat waarmee de consument spuitwater maaktdoor in leidingwater koolzuurgas uit een CO2-patroon te spuiten. Nu al ligtde zuurgraad (pH) van de zee lager dan in de ijstijd, en hoe lager de pHhoe meer zuur er in de oceaan zit. Als de uitstoot van kooldioxide op dehuidige voet doorgaat, zal de oceaan rond 2100 een punt hebben bereikt,waarbij het water niet meer met kalk wordt gevoed, omdat kalk is verdwenendoor een teveel aan kooldioxide.

Om de gevolgen te testen onderzocht prof. Ulf Riebesell van deuniversiteit van Kiel de reacties van plankton in een verzuurd zeemilieu.In een fjord in Noorwegen voert hij het project Mecocosm uit. In plasticbakken met oceaanwater simuleert hij de oceaan van de toekomst metverschillende CO2-concentraties in de lucht erboven. Enkele bakken hebbende huidige CO2-concentratie van 375 delen kooldioxide per miljoen delenlucht (ppm), en in andere bassins is dat verdubbeld of verdrievoudigd tot750 en 1125 ppm).

Een beetje meer kooldioxide werkt als voeding en voert de productiviteitvan fytoplankton op. Maar de drempel is snel overschreden. Al een geringeverhoging van de zuurgraad belemmert de normale opbouw van kalkskeletten,ondervond Riebesell. 'Als de kalkalgen in de omstandigheden van het jaar2100 verkeren, lopen ze grote beschadigingen op. Er was een kalkafname van40 procent.'

Riebesell is nog voorzichtig over de gevolgen. De drie onderzoeken inde jaren 2001, 2003 en 2005 duurden slechts zes weken, terwijl de kalkalgenin zee in een eeuw aan die hoog oplopende CO2-concentraties wordenblootgesteld. 'Misschien passen ze zich aan.'

Maar in de oceaan bij de zuidpool staat wel vast dat de pteropoden,algen met twee doorzichtige vleugels, de eerste slachtoffers worden van eenverzuurd milieu. Op zesduizend meter diepte leven ze in een kalklozeomgeving. Dramatisch, zegt Riebesell, omdat de pteropoden voedsel zijn voorkreeften, vissen en walvissen.

De EU draagt met het project CarboOcean bij aan beter inzicht inoceaanverzuring. Voor Nederland is prof. dr. ir. Hein de Baar van hetNederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Texel daar nauw bijbetrokken.

De Baar denkt dat er een verschuiving gaat optreden in kalkalgen,waarvan er twee- tot driehonderd soorten zijn. Daarnaast zijn ervijftienduizend niet-calcificerende kiezelalgen, die ook een onzekeretoekomst tegemoet gaan.

Hoe onvoorspelbaar de verschuivingen zijn, illustreert De Baar aan dehand van het Noorse onderzoek van 2003. Bij een hoge CO2-toevoer bleek eréén algensoort erg te profiteren van de verhoogde CO2 en daarmeesamenhangende fotosynthese terwijl de andere soorten snel aftakelden.

Is er al iets te merken van de oceaanverzuring? Koraaldeskundige prof.dr. Rolf Bak van het NIOZ denkt dat hij de eerste verschijnselen ervan heeft waargenomen bij koralen bij Curaçao. In dertig jaar verminderde dekoraalgroei met 7 procent bij de elandgeweitakken. 'Ik schrijf dat toe aande verzuring van de oceaan, omdat alle overige omstandigheden gelijkbleven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden