Het wordt tijd voor minder prikkels

Wat hebben we geleerd in 2016?

Concentratie maakt ons gelukkiger en productiever, dus misschien moet u toch die smartphone - ping! - eens laten liggen.

Beeld Hilde Harshagen

Concentratie werkt als breindoping, volgens de Amerikaanse wiskundige Cal Newport en schrijver van Diep werk, dat dit jaar verscheen. Hij breekt in het boek een lans voor onafgebroken geconcentreerd breinwerk en legt uit hoe je dat bereikt.

Stap één: oefen met dode tijd. Dus niet zodra je niets te doen hebt als een geconditioneerd labdier naar dat mobieltje grijpen om klik, toets, scroll even te appen, snappen, liken, posten of lurken. Niet tijdens een rustpauze in je werk snel nog even wat mail wegwerken en tevreden zijn met je eigen efficiëntie.

Stap twee: laat de leegte toe. Het brein zal op dwaaltocht gaan - dat heeft het nodig om op andere momenten in diepe concentratie te kunnen verzinken.

Stap drie: kies aaneengesloten dagdelen waarin ruimte bestaat voor volledige concentratie en toewijding aan een zelfgekozen taak. Schrijven, denken, lezen, timmeren of schaken - het is eigenlijk om het even, maar als het je werk is waarop je je toelegt, is dat natuurlijk wel zo handig. Concentratie maakt ons behalve tevredener en gelukkiger namelijk ook productiever.


Wat hebben we geleerd in 2016?

Het mag dan het jaar van de post-truth zijn geweest, het jaar waarin feiten ondergeschikt leken aan meningen, emoties en flauwekul, maar 2016 heeft ons ook nieuwe inzichten opgeleverd. Dat we gedijen bij minder prikkels bijvoorbeeld, dat oude rockers nooit doodgaan, dat 0 glazen alcohol beter is dan welk ander getal ook en nog 15 andere superinteressante lessen, die we hier allemaal voor u op een rijtje hebben gezet.

Multitasken

De hoeveelheid tijd voor dwalen of focus die we onszelf gunnen is schaars: welkom in de paradox van de moderne wereld waar permanente communicatie de niet te negeren grondtoon is.

We leven in een verbonden wereld, zeggen bedrijven als Google en Facebook vaak bijna poëtisch. Alle wereldburgers aan een draadloos infuus van internet. Iedereen altijd en overal online. Dat klinkt fraai, maar heeft een duidelijke keerzijde, die steeds meer mensen beginnen te voelen.

Apparaten zijn gemaakt om te multitasken, mensen niet. Tal van neurowetenschappers schreven de laatste jaren over het thema. De multitaskende mens is een mythe. Ook het kind dat eerder kan swipen dan praten, kan het niet.

Als je denkt dat je multitaskt, schakel je met je aandacht heen en weer tussen verschillende taken. Telkens als je wegkijkt, naar je inbox of je telefoon, maak je een klein uitstapje uit je concentratiezone en dat zorgt voor wat neurowetenschappers attention residue noemen. Bij elke schakeling blijft als het ware een beetje aandacht bij de vorige taak hangen. Het schijnt dat je zelfs enkele IQ-punten verliest door deze manier van werken.

Kunnen we overigens niets aan doen hoor, dat afgeleide hoofd en die schermverslaving. Elk appje, elk berichtje, elke ping doet dat brein opveren als een kleuter in een speelgoedwinkel - zelfs als de ontvangen informatie volslagen oninteressant of irrelevant is.

Het intuïtieve brein

Het brein wíl namelijk afgeleid worden. Want afleiding wordt beloond, met een vonkje dopamine - mjam. Zo is het brein nu eenmaal geprogrammeerd: altijd alert op het signaleren van nieuwe dingen. Helaas maakt het daarbij geen onderscheid tussen een auto die je bijna aanrijdt of een oplichtend sms'je.

Eigenlijk is het maar een klein stukje van onze hersenen dat voor de verstrooiing zorgt: het reflexbrein, ook wel het intuïtieve brein genoemd. Dat stuurt ons gedurende de dag en reageert op emoties, gemoedstoestanden en afleidende prikkels in het hier en nu. Aan de lange termijn heeft het geen boodschap. In dat opzicht blijven we altijd kind, ook als we 40 of 80 zijn.

Er is een soort strijd gaande met ons denkende brein, dat reflecteert, logisch, analytisch en creatief denkt, vooruitkijkt en problemen oplost. Dat reflecterende deel hebben we nodig om informatie te selecteren en er zin en betekenis aan te geven.

Beeld .

Als uit allerlei onderzoek blijkt dat we in een staat van opperste concentratie en toewijding, wanneer we ons cognitieve vermogen uitdagen, gelukkiger zijn dan tijdens oppervlakkige versnipperde afleiding, doen we dan niet iets verkeerd, vragen steeds meer mensen zich af.

Terug naar Newport, die een antwoord op de vraag poogde te formuleren. Wat zijn nu eigenlijk de grootste stoorzenders? E-mail en telefoon, stelt hij. Hij noemt het de grote contradictie in onze werkeconomie: technologische trends die ons werk uit handen zouden moeten nemen, hebben voor meer afleiding gezorgd.

Weg dus met conference calls, communicatieprogramma's binnen bedrijven, of het cc'en van mails. Al die zaken werken juist contraproductief.

Dat vraagt om een maatschappelijke kentering, betoogt Newport. Want iedereen is het normaal gaan vinden. Ook omdat het op de korte termijn bevredigt: vergadering gehad, mails gestuurd - weer een werkdag voorbij. Zoals meestal met (technologische) revoluties weten we niet beter. We maken in het wilde weg en ongelimiteerd gebruik van alle mogelijkheden. Maar de tijd is aangebroken om een stapje terug te doen en na te denken wat nu eigenlijk de beste manier is om deze middelen te gebruiken. Willen we echt hele dagen zitten mailen? Newport denkt van niet.

We zijn minder productief dan tien, vijftien jaar geleden en we werken meer uren. Dat klopt niet, stelt hij. We zijn gaan overwerken omdat we door de overdaad aan oppervlakkige concentratie geen tijd voor ons echte werk hebben gedurende een werkdag.

Zelf werkt Newport elke dag van half negen tot maximaal half zes. Vaak is hij om vier uur klaar. Op mails reageert hij niet of traag, hij is slecht bereikbaar, sociale media heeft hij niet en hij zet zijn mobiele telefoon 's avonds uit. U hoeft misschien niet hetzelfde te doen, maar mogelijk is 2017 wel hét jaar voor wat prikkelbezinning.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.