Het was een goed jaar voor het klimaat

Met het van kracht worden van het klimaatakkoord van Parijs is een basis gelegd voor een klimaatneutrale wereldeconomie. Daar verandert straks geen president Trump iets aan.

Beeld Hilde Harshagen

2016 gaat vrijwel zeker de boeken in als het warmste jaar ooit gemeten. Het zal ook worden herinnerd als het jaar waarin de wereld zich voornam de temperatuurstijging een halt toe te roepen.

Het klimaatakkoord dat eind 2015 in Parijs door bijna 200 landen werd ondertekend is de afgelopen maanden door zeker 115 landen geratificeerd. VN-chef Ban Ki-moon kon trots verklaren dat 'Parijs' op 4 november formeel van kracht was geworden. De uitstoot van broeikasgassen moet zover omlaag dat de opwarming beperkt blijft tot onder de 2 graden - of liever 1,5 graad - ten opzichte van de periode voor de opkomst van de industrie.

Paniek om Trump

Ook de luchtvaartsector liet zich niet onbetuigd en beloofde mee te helpen aan de beperking van de CO2-uitstoot. Vanaf 2020 mag de internationale luchtvaart alleen nog 'CO2-neutraal' groeien. Toename van de uitstoot zal worden gecompenseerd door mee te betalen aan klimaatprojecten.

De akkoorden stemden hoopvol. Na jarenlang onderhandelen liggen er eindelijk concrete afspraken. Sommige optimisten namen alvast afscheid van het fossiele tijdperk. Maar na de verkiezing van klimaatscepticus Donald Trump ontstond lichte paniek. Zullen de Verenigde Staten, na China de grootste producent van broeikasgas, zich onttrekken aan de klimaatafspraken die onder Obama zijn gemaakt? De handtekeningen zijn gezet, maar wat zijn de akkoorden nog waard? Was 2016 wel zo'n mooi jaar voor het klimaat?

Wat hebben we geleerd in 2016?

Het mag dan het jaar van de post-truth zijn geweest, het jaar waarin feiten ondergeschikt leken aan meningen, emoties en flauwekul, maar 2016 heeft ons ook nieuwe inzichten opgeleverd. Dat we gedijen bij minder prikkels bijvoorbeeld, dat oude rockers nooit doodgaan, dat 0 glazen alcohol beter is dan welk ander getal ook en nog 15 andere superinteressante lessen, die we hier allemaal voor u op een rijtje hebben gezet.

Trump gaf te kennen dat hij af wil van de afspraken van Parijs (ook al was hij daarover na zijn verkiezingszege minder stellig dan tijdens de campagne) en dat hij ruim baan zal maken voor de winning van kolen, olie en schaliegas. Het stimuleren van de Amerikaanse industrie komt voor hem op de eerste plaats. Zorgen om het klimaat zitten alleen maar in de weg.

Toch noemt Jan Rotmans, hoogleraar duurzame transities en systeeminnovaties van de Erasmus Universiteit in Rotterdam, 2016 een 'doorbraakjaar'. 'De snelle ratificatie van het akkoord van Parijs is uniek. Bij eerdere akkoorden duurde dat jaren.'

De Wageningse klimaatwetenschapper Pier Vellinga valt hem bij. 2016 was volgens hem een goed jaar voor het klimaat. 'In Parijs is de basis gelegd voor een klimaat-neutrale economie die financieel- economisch aantrekkelijk is.'

Boven de limiet

Op de dag dat het klimaatakkoord van Parijs van kracht werd, 4 november, maakte het Milieubureau van de VN bekend dat de wereldwijde CO2-uitstoot in 2030 naar verwachting 54 tot 56 gigaton zal bedragen. Dat is veel meer dan de limiet van 42 gigaton die nodig is om de temperatuurstijging deze eeuw onder de 2 graden te houden. Als de temperatuurstijging onder de 2 (of liever nog 1,5) graden blijft verkleint dat de kans op de zware stormen, langere perioden van droogte en de stijging van de zeespiegel die samenhangen met het warmer worden van de aarde.

Voor Vellinga noch voor Rotmans is de verkiezing van Trump aanleiding voor sombere bespiegelingen. Beide wetenschappers gaan ervan uit dat hij niet al te veel schade kan aanrichten als het gaat om het klimaat. Hooguit zal hij tijdelijk ontwikkelingen kunnen tegenhouden die op de lange termijn toch niet te stoppen zijn.

'Het zal niet meevallen de kolenindustrie te stimuleren', zegt Rotmans. 'De prijs voor kolen is heel laag, daar valt nauwelijks meer geld mee te verdienen.' Vellinga: 'Trump kan niet de postkoets gaan financieren. Hij krijgt mijnwerkers niet terug de mijnen in. Energie uit kolen is duurder dan windenergie. Ik kan me niet voorstellen dat de VS gaan investeren in versterking van de fossiele economie. Dan verliezen ze de concurrentie met China en Europa.'

Schone energie steeds aantrekkelijker

Zonne- en windenergie zijn geduchte concurrenten geworden voor fossiele brandstoffen. Twee jaar geleden kwam er voor het eerst wereldwijd meer productiecapaciteit bij voor schone energie dan voor fossiele energie. Schone energie wordt steeds aantrekkelijker.

Rotmans: 'Zonne-energie is in vijf jaar 80 procent goedkoper geworden. De kostprijs wordt naar verwachting in 2020 bijna nul. Dan betaal je niet meer voor het opwekken van de energie, maar alleen nog voor opslag en transport. Dit soort ontwikkelingen zijn lang geleden in gang gezet en zijn traag gegaan, maar zijn nu niet meer tegen te houden.'

Wereldleiders schudden elkaar de hand tijdens de klimaattop in Parijs, eind 2015. Beeld anp

China is nu het land dat er bij Amerika op aandringt zich aan de klimaatafspraken te houden. Vroeger was dat andersom. China, de grootste producent van CO2, wil nog wel nieuwe kolencentrales bouwen om te voorzien in de energiebehoefte van deze generatie, maar het worden er veel minder dan eerder het plan was. Van de voorgenomen 1.000 zijn er 800 geschrapt. De komende vier jaar wil Peking de capaciteit van windenergie verdubbelen en van zonne-energie verdrievoudigen.

De Chinese leiding lijkt zich ervan bewust dat er meer geld is te verdienen met schone technologie dan met de oude industrie. Daar komt bij dat de overheid onder druk staat door protesten van de bevolking tegen de enorme milieuvervuiling.

Voor het derde achtereenvolgende jaar is de wereldwijde uitstoot van CO2 in 2016 vrijwel gelijk gebleven. De Europese landen en India produceerden wat meer broeikasgas, maar dat werd gecompenseerd door reductie in de VS en China.

Zelfs al zou Trump volop inzetten op kolen en olie, dan zullen de gevolgen voor de CO2-uitstoot volgens Rotmans beperkt blijven. Tenminste, als Trump geen navolging vindt in andere landen. Rotmans berekent uit de losse pols: de Amerikanen zijn nu verantwoordelijk voor 15 procent van de wereldwijde uitstoot. Stel dat Trump door toegenomen gebruik van kolen, olie en gas zorgt voor 10 procent meer CO2-uitstoot in de VS, dan zou dat wereldwijd neerkomen op een toename van 1,5 procent.

Rotmans: 'We moeten het juiste perspectief in de gaten houden. Wat China, verantwoordelijk voor 30 procent van de CO2-uitstoot in de wereld, doet is belangrijker dan wat de VS doen. Paniek om Trump is niet nodig.'

Wat niet wegneemt dat het een hele kluif wordt om de doelstelling van minder dan 2 graden opwarming te halen, onderstreept Vellinga. 'De omslag is te laat gekomen. 1,5 graad is nagenoeg onmogelijk geworden. Maar ik reken mezelf tot de technologisch optimisten: met overschakeling naar zonne- en windenergie komen we een heel eind in de richting.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden