Column Jasper van Kuijk

Het ‘upcyclen’ van NS-borden is niet per se goed voor het milieu

Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door innovatie-expert (en cabaretier) Jasper van Kuijk. Deze week: upcycling.

De gele vertrektijdenborden van de NS, grotendeels overbodig geworden door digitale borden en smartphones, worden niet gerecycled. Ze worden geupcycled. De kunststof platen met opdruk krijgen een tweede leven als dienblaadje, vier-op-een-rij spelletje of kaft van een notitieboekje. Superleuk, alleen niet per se voor het milieu.

Bij recycling kan onderscheid worden gemaakt tussen downcycling en upcycling. Bij downcycling wordt materiaal teruggewonnen en hergebruikt op een kwalitatief lager niveau. Denk aan printpapier dat wordt hergebruikt als krantenpapier dat wordt hergebruikt als wc-papier. Probleem is dat als je iets maar vaak genoeg downcyclet je op een gegeven moment met iets zit dat je alleen nog kunt verbranden of weggooien. Afval.

Beeld de Volkskrant infographics

Dus wil je op z’n minst recyclen – materiaal en producten op eenzelfde kwaliteits- of waardeniveau hergebruiken – maar eigenlijk wil je upcyclen. Dat het materiaal of product in teruggewonnen vorm méér waard is. Bijvoorbeeld uit een aluminiumlegering zuiver aluminium terugwinnen. Daarmee is upcyclen de heilige graal in duurzaam materiaalgebruik en die lijkt zo op het oog bereikt bij de gele vertrekstaten van de NS, want uit één gele plaat gaan twaalf dienblaadjes à 9,95 euro de stuk.

Alleen, de NS had een enorme stapel kunststof platen liggen van een materiaal, polystyreen, dat goed te recyclen is, zeker in grote partijen. Bij het recyclen van materiaal is een van de grote uitdagingen om materiaalstromen zuiver te houden, want dat verhoogt de kwaliteit. Uit een berg aan verschillende soorten plastic weer dezelfde typen plastic bij elkaar leggen, dat kost veel energie en moeite. Ter vergelijking, als vazen met verschillende soorten knikkers omvallen, kost het tijd en moeite om de knikkers weer per soort in een vaas te krijgen.

Die gele kunststof platen ‘upcyclen’ in de vorm van kaftjes van notitieboekjes en vogelhuisjes, dat is in feite het omgooien van een vaas. De individuele producten zijn meer waard, maar als die productjes aan het eind van hun levensduur uiteindelijk weggegooid worden, komen al die stukjes kunststof los in de recycle- of afvalstroom terecht. Dus de ‘upcycle’ van perronbord naar omslag van een notitieboekje is eigenlijk het tijdelijk parkeren van materiaal op een hoger waardeniveau.

Nu zijn er ook tassen gemaakt van de bekleding van oude treinbanken, of dekzeilen van vrachtwagens. En dat is naar spul, samengesteld uit verschillende materialen, die nauwelijks te scheiden zijn. Dat kan eigenlijk alleen maar verbrand of gestort. Als je dat spul een tijdje met je meedraagt vermomd als tas dan doe je daar niet zoveel kwaad mee. Maar het beste is het om iets zo te ontwerpen dat de materialen aan het eind van de levenscyclus goed gescheiden en gerecycled kunnen worden. Toegegeven, dat is wel een stuk saaier dan er een ludiek dienblaadje van maken.

Jasper op Twitter: @Jaspervankuijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden