Het tandsteen van een Neanderthaler ging onder de loep, en dit is wat ze zagen

Daar gaat het beeld van de Neanderthaler als simpele jager die alleen maar vlees at. In Spanje stond bij de steentijdmensen niet zozeer vlees, maar vooral pijnboompitten, wilde paddenstoelen en mos op het menu. En bij pijn nam men een aspirientje of zelfs antibiotica - in de vorm van respectievelijk boombast en penicilline producerende schimmel.

Onderzoek op de vindplaats El Sidrón. Beeld MNCN-CSIC
Onderzoek op de vindplaats El Sidrón.Beeld MNCN-CSIC

Dat blijkt uit de dna-analyse van restjes tandsteen afkomstig van een man die ongeveer 49 duizend jaar geleden rondliep door het huidige Noord-Spanje. In het tandsteen zijn minuscule restjes voedsel achtergebleven, en wetenschappers hebben daarvan nu het dna geanalyseerd. Een gelijksoortige analyse van Neanderthaler-tandsteen uit de huidige Ardennen bracht wél vleesresten aan het licht: daar at men in de steentijd onder meer neushoorn en wild schaap, schrijven de wetenschappers in Nature.

De Spaanse Neanderthaler zal zijn medicijnen nodig hebben gehad: niet alleen had hij een afschuwelijk pijnlijk gezwel in zijn kaak, in zijn tandsteen zaten ook dna-resten van een schimmel die hem darmkramp en diarree moet hebben gegeven. 'Kennelijk hadden Neanderthalers goede kennis van medicinale planten en hun ontstekingsremmende en pijnstillende eigenschappen', constateert de Australische onderzoeksleider Alan Cooper in een verklaring. 'Het gebruik van antibiotica zou zeer verrassend zijn, meer dan 40 duizend jaar voordat we penicilline ontwikkelden.'

Gekookte maaltijden

Dat Neanderthalers medicinale kruiden gebruikten, was overigens al wel bekend: op dezelfde Spaanse vindplaats werden al eerder restjes aangetroffen van kruiden als kamille en duizendblad. Planten, die men moet hebben gebruikt tegen darmklachten en ontsteking, nemen archeologen aan. De planten zijn immers bitter en hebben nauwelijks voedingswaarde.

Het gebrek aan vleesrestjes in het tandsteen wil overigens niet zeggen dat de Spaanse Neanderthalers helemaal geen vlees aten. Dat blijkt alleen al uit hun botten zélf: die tonen sterke aanwijzingen van kannibalisme. Eén van de theorieën is dat de Spaanse Neanderthalers - bij elkaar zeker dertien individuen - ooit een familiegroep vormden die door kannibalen zijn gedood, opgegeten en in een put gegooid, die nu bekendstaat als de vindplaats El Sidrón.

Bij een eerdere analyse, vier jaar geleden, viel het de experts ook al op dat de Spaanse oermensen allerlei plantensporen tussen de tanden hadden, maar nauwelijks dierlijke vetzuren. Ook vond men destijds bewijs dat de Neanderthalers hun maaltijden kookten, in de vorm van door hitte gebarsten zetmeelkorrels.

null Beeld MNCN-CSIC
Beeld MNCN-CSIC
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden