Het ontwerp voor een kleine fusiereactor ontmoet regelrechte scepsis

Vliegtuigfabrikant Lockheed Martin werkt aan een kernfusiereactor die in een zeecontainer past. 'De Russen hebben dit in de jaren '60 al uitgeprobeerd.'

Projectleider Tom McGuire ziet 'een herstart voor het nucleaire tijdperk'.Beeld Reuters

Onder experts op het gebied van kernfusie is een wat lacherige reactie nog het beste wat een nieuw plan van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed Martin lijkt te kunnen overkomen. De meeste deskundigen maken regelrecht gehakt van een ontwerp dat kleine fusiereactoren mogelijk zou moeten maken.

Volgens Lockheed Martins innovatie-dochter Skunk Works kan met een nieuw concept kernfusie op een tienmaal kleinere schaal worden gerealiseerd dan de immense ITER-reactor die tot 2020 in Zuid-Frankrijk wordt gebouwd.

Halverwege oktober onthulde het bedrijf via een promotiefilmpje en een reportage in het blad Aviation Week het nieuwe idee van de compacte fusiereactor. 'Een herstart voor het nucleaire tijdperk', zegt projectleider Tom McGuire daarin. Hij verwacht binnen vijf jaar een werkend prototype van de zogeheten High Beta Fusion T4 reactor.

Totale onzin, zegt prof. Tony Donné van Eurofusion, een nieuwe EU-organisatie die het verspreide fusiewerk in Europa wil stroomlijnen. 'Een broodje aap, tenzij Lockheed ons voor de gek probeert te houden en stiekem wel degelijk met iets serieus bezig is. Dit concept hebben de Russen in de jaren '60 al uitgeprobeerd en het snel weer opgegeven.'

Bij kernfusie versmelten net als in de zon onder hoge druk en temperatuur lichte atoomkernen van waterstof en tritium tot zwaardere kernen, een proces waarbij netto energie vrijkomt. Probleem daarbij is dat het zinderende plasma van miljoenen graden in bedwang moet worden gehouden.

De schetsen die Lockheed tot nog toe naar buiten bracht, laten een sigaarvormig reactorvat zien, met aan de uiteinden binnenin magneetspoelen die het plasma vastzetten. Dat is anders dan de meest gangbare fusiereactoren, zogeheten tokamaks, die het plasma in een cirkelvormige buis vol magneetvelden opsluiten.

Tokamak

Volgens McGuire kan met een tienmaal kleinere installatie evenveel energie worden opgewekt als in een tokamak. 'Geen gebouw, maar een container.' Daardoor zou fusie toepasbaar worden als een vorm van stadsverwarming en elektriciteitscentrale ineen, mogelijk eerst in militaire toepassingen. Op de site van het bedrijf is sprake van gebruik in vliegdekschepen en vliegtuigen.

Volgens Donné is dat fysisch gezien al een illusie. De ITER-reactor heeft geen willekeurige omvang, maar afmetingen die door de natuurwetten worden gedicteerd. Zo is een bepaalde afstand tussen wanden en het plasma nodig omdat anders centraal niet voldoende hoge temperaturen kunnen worden bereikt. Dat is een kwestie van natuurwetten, zegt Donné.

Maar daarnaast hebben hij en zijn team serieuze vraagtekens bij de schetsen van Lockheed. 'Een belangrijke vraag is bijvoorbeeld hoe je een supergeleidende spoel in het plasma wilt laten werken. Die wordt zo heet dat supergeleiding uitgesloten is.'

De regelrechte scepsis op het fusieverhaal, bezweert hij, komt niet voort uit zijn verbondenheid met het ITER-project en de opvolger daarvan: DEMO.

Het is niet de gevestigde fusiewereld tegen de kleintjes. Donné: 'In tegendeel, we zouden heel blij zijn met levensvatbare alternatieven. Als iemand sneller dan wij het concept van kernfusie demonstreert, is dat voor iedereen goed'.

De Amerikaanse plannen komen ook op een moment dat in de VS zoals ieder jaar over het overheidsbudget voor kernfusie wordt gesteggeld. De VS nemen in elk geval tot 2017 deel in het miljarden verslindend ITER-programma, maar hebben ook nog een peperduur eigen laserfusieprogramma.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden