ColumnJoost Zaat

Het menselijk tekort: onverzadigbaarheid en niet kunnen kiezen

null Beeld

Spoedeisende eerstehulpafdelingen met patiëntenstops en wachtrijen bij huisartsenposten lijken voorboden van een naderend zorginfarct. Het tekort aan zorgpersoneel in vrijwel alle sectoren in de zorg is schrijnend. Vermoeidheid, ergernis door zwalkend covidbeleid en gebrek aan wezenlijke erkenning van de dagelijkse problemen vormen een explosieve mix voor diepgaande zwaarmoedigheid. Er zijn al zo veel rapporten over het personeelstekort in de zorg geschreven dat Doekle Terpstra, de voorzitter van de commissie Werken in de Zorg, geen zin heeft om er nog eentje te schrijven. Bijzonder is dat tekort trouwens niet, er is ook geen onderwijzer, loodgieter, timmerman of kok te vinden.

Vorige week deden vakbonden, ziekenhuisbestuurders, verpleeghuiszorg, eerstelijnsclubs en de GGZ een beroep op de regering om meer te investeren in de zorg. Ik vind dat getuigen van ideeënarmoe en ‘zorgexceptionalisme’. We gaven in 2019 bijna 30 procent meer aan ziekenhuiszorg uit dan in 2006, gecorrigeerd voor bevolkingsgroei, leeftijd en inflatie. Hoeveel meer denken ze dan nog nodig te hebben? Bij een doorgaande trend wordt alle economische groei opgesoupeerd door meer of betere zorg. We moeten ook nog iets aan het klimaat, onderwijs en defensie doen.

Deze week verscheen een vuistdik rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid over keuzen voor een houdbare zorg. Met 416 pagina’s was het een dagje stevig doorlezen. De analyse is breed en gedegen (voor de critici die alleen naar Twitter kijken, lees het dus eerst helemaal, voordat je losgaat). Zorg slokt personeel en geld op en concurreert daarmee met andere noodzakelijke collectief te financieren activiteiten. De maatschappelijke houdbaarheid staat op de tocht. Hoe solidair blijven we? Personeel, geld en solidariteit hangen nauw samen. Alle drie blijven schaars en dat betekent dat er gekozen moet worden.

Zowel binnen zorgsectoren als daartussen. Hoe weeg je peperdure en matig effectieve kankermiddelen af tegen dementiezorg of nieuwe knieën en heupen? Kies je voor meer eerstelijnszorg of voor ziekenhuiszorg? Durven artsen eindelijk weinig effectieve zorg te stoppen en temperen ze de door hen opgevoerde huizenhoge verwachtingen van patiënten? Politici kunnen die keuzen slechts deels uitbesteden aan onafhankelijke clubjes zoals het Zorginstituut Nederland. Moedige politici zijn in Nederland nog schaarser dan ic-verpleegkundigen. De WRR komt met het advies voor burgerparticipatie om te helpen die grenzen aan de zorg te verkennen. Ik vind dit een nogal zinloos advies want Nederlanders hebben bij de covidcrisis blijk gegeven niet te kunnen kiezen en vooral ongeduldige en onverzadigbare (zorg)consumenten te zijn,.

Toch kan ’t wel, zo’n houdbaar systeem. In Costa Rica kozen politici en dokters al decennia geleden voor een systeem waarin publieke zorg en interventies met de grootste gezondheidswinst het uitgangspunt zijn.

Na een zomer vol waarnemingen als verlichtende druppel op de gloeiende plaat van het mankrachttekort was ik deze week een paar dagen weg. Vakantieplezier begint met een bezoekje aan ‘mijn’ boekhandel. Te veel keus, dus vroeg ik zoals altijd raad aan boekhandelaar Henk en ging ik naar huis met een veel te grote stapel voor drie dagen vrij. Onverzadigbaarheid en niet kunnen kiezen, als menselijk tekort. Het blijft vooralsnog doormodderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden