klopt dit wel?emissierechten

‘Het maakt voor de CO2-uitstoot niet uit of je in Europa met de trein reist of met het vliegtuig’

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden.

High angle view of passenger aircraft with vapour above the clouds at sunsetBeeld Getty Images/iStockphoto

Van wie komt de claim?

Neem je het vliegtuig of de trein naar Spanje? Ook in België kregen politici deze vraag voor hun kiezen in de aanloop naar de klimaattop in Madrid. Volgens econoom Stef Proost van de KU Leuven was er een hoop heisa om niets. ‘Laat ons toch eens volwassen worden. Voor de CO2-uitstoot komt dat juist op hetzelfde neer’, zei hij vorige week in De Standaard.

Klopt het?

Proost schreef samen met collega’s van de KU Leuven een rapport over een effectiever klimaatbeleid, ‘Een duurzame energievoorziening voor België’. Het Europese systeem voor emissiehandel (ETS) staat hierin centraal. Dit systeem bepaalt de hoeveelheid CO2 die we met z’n allen uitstoten in Europa. Dat gaat met behulp van emissierechten. Trein en vliegtuig vallen beide onder dit ETS-systeem, schrijven de onderzoekers. Wat het ene bedrijf niet uitstoot, mag een ander uitstoten, als het ervoor betaalt. Minder vliegen betekent dus dat er voor andere vervuilers meer uitstootrechten overblijven. De onderzoekers spreken van het waterbedeffect. Het totale uitstootplafond ligt vast en dus zou het er niet toe doen of je als individuele consument de trein neemt of vliegt.

Helemaal een op een is deze relatie niet, want op dit moment is er een overschot aan emissierechten. Als mensen ineens massaal de trein nemen in plaats van het vliegtuig, scheelt dat nu dus wel degelijk in de CO2-uitstoot. Maar bedrijven kunnen de rechten oppotten en de komende jaren gebruiken als de EU minder emissierechten vrijgeeft, waardoor de ‘bespaarde CO2-uitstoot’ alsnog de lucht in gaat. De regel geldt niet voor intercontinentale vluchten.

De onderzoekers gaan voorbij aan het feit dat uitstoot hoog in de lucht een groter opwarmend effect heeft dan uitstoot op zeeniveau – schattingen lopen uiteen van een factor 1,3 tot factor 5 – en dat ook de condenssporen het klimaat beïnvloeden. ‘Klopt’, zegt Proost. ‘Wij hebben puur gekeken naar de hoeveelheid CO2, en de vraag wiskundig benaderd.’

Volgens ETS-expert Edwin Woerdman van de Rijksuniversiteit Groningen klopt de redenering. ‘Er zit een hiaat in de wetgeving, waardoor je dit rare neveneffect krijgt. Maar deze fout kan worden gerepareerd bij de volgende ‘review’ van het ETS-systeem in 2021. Als we nu minder vliegen, neemt de politieke druk om het systeem aan te passen toe.’

Woerdman heeft zijn hoop gevestigd op de Market Stability Reserve (MSR). ‘Dit is een soort emissierechtenstofzuiger. Door de economische crisis is er een overschot aan emissierechten ontstaan; de MSR moet dit surplus afromen. Vanaf 2023 wordt jaarlijks een gedeelte van de rechten vernietigd. De luchtvaart is hiervoor vooralsnog uitgezonderd. Maar de kans is groot dat dit gaat veranderen.’

Eindoordeel

Bespaarde CO2-uitstoot door niet te vliegen kan vanwege het systeem van emissierechten inderdaad alsnog worden ingezet om op andere manieren CO2 uit te stoten. Maar elke koolstofdioxidemolecuul die hoog in de lucht wordt uitgestoten, tikt wel harder aan voor het broeikaseffect. Bovendien zal de politieke druk om het systeem van emmissierechten aan te passen waarschijnlijk toenemen als we vaker de trein nemen in plaats van het vliegtuig.

CO2-budget, vakantiegedrag en een medicijn tegen etnocentrisme

Om de doelstellingen van het Klimaatakkoord te halen, is minder reizen noodzakelijk. Willen we het doel van 2020 halen, dan heeft iedere Nederlander een budget van 1073 kilo CO2Zoveel kun je reizen met dat duurzame budget.

Een keertje vliegen kan best, schrijft Daphne van Paassen. Toch moeten we ook ons vakantiegedrag aanpassen. Dit stuk helpt je op weg bij het uitgeven van je CO2-budget.

Nu vliegen bereikbaar wordt voor alle lagen van de bevolking, zet de bovenklasse zich er onder het mom van duurzaamheid tegen af. Terwijl verre reizen empathie wekken voor andere culturen en een medicijn zijn tegen etnocentrisme, betoogt Hidde Boersma. In andere woorden: juist door ver te reizen help je de wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden