Reportage

'Het lijkt wel of de gemeente hulp expres ontmoedigt'

Geen zegen, de grote rol die de gemeente speelt in de toekenning van zorg, vindt ALS-patiënt Margriet Poppema. 'Het kan zo veel sneller en goedkoper.'

Magriet Poppema met de zelf bekostigde stoepverhoger: 'Toch veel goedkoper dan de gemeente in rekening wilde brengen.' Beeld Marcel van den Bergh
Magriet Poppema met de zelf bekostigde stoepverhoger: 'Toch veel goedkoper dan de gemeente in rekening wilde brengen.'Beeld Marcel van den Bergh

Margriet Poppema (65) rijdt in haar rolstoel over een hellende plaat van de straat naar de iets hoger gelegen voordeur haar benedenwoning in. 'Zonder deze stoepverhoging zou ik mijn huis niet meer in- en uitkunnen', zegt ze.

Poppema is een van de 400 duizend Nederlanders die dit jaar een beroep deed op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), uitgevoerd door de gemeenten. Over hoe dat ging, doet ze haar verhaal.

Bij de voormalige universitair docente internationale ontwikkelingsstudies is tweeënhalf jaar geleden de progressieve spierziekte ALS geconstateerd. Bij de eerste verlammingsverschijnselen in haar benen besloten zij en haar man te verhuizen van een bovenwoning naar een benedenwoning in dezelfde buurt, Oud-Zuid in Amsterdam. Die huurwoning hebben ze meteen drempelvrij gemaakt.

Revolutie in de zorg

De grootste hervorming in de zorg is nu een jaar aan de gang. Hoe loopt het? Wat merken burgers ervan? Hoe werken zorgverleners nu? Destijds werd het ergste voorspeld. Wat is daarvan uitgekomen?

Deel 1 (zaterdag 2/1)
Bij verstandelijk gehandicapten

Deel 2 (vandaag)
Het keukentafelgesprek

Alles behalve een gezellig onderonsje: lees hier de analyse

Deel 3
In de jeugdzorg

Deel 4
Langs bij bedrijven die in het gat springen

Sneller dan verwacht belandde Poppema in een rolstoel. Begin 2015 vroeg ze de gemeente om een verhoging van de stoep. Dat kost 3.000 euro en dat bedrag moet u zelf in termijnen terugbetalen, zei de gemeente. Haar man en zij besloten zelf werklieden in te schakelen. Voor minder dan duizend euro werd het aangelegd. 'Toch wel een erg groot prijsverschil', vindt Poppema.

In de vroege zomer van 2015 kon ze nauwelijks nog op haar benen staan. Haar ergotherapeut en haar revalidatiearts zeiden dat ze een plafondtillift nodig had. Op 16 juli vroeg ze de gemeente om deze constructie in haar slaapkamer om hiermee vanuit haar bed in de rolstoel te kunnen worden getakeld en andersom. 'Nooit gedacht dat ik zo'n stellage nodig zou hebben voor zoiets basaals als uit bed komen. Niemand kiest hiervoor', zegt Poppema. 'Ik dacht: met mijn medische indicatie is dat snel geregeld.'

Dat viel tegen. Eerst kwam een Wmo-casemanager van de gemeente langs. In september kreeg Poppema bezoek van iemand van het bedrijf MO-zaak, dat voor de gemeente beoordeelt of de inwoner de gevraagde voorziening echt nodig heeft. In oktober stond iemand van de gemeente op de stoep.

Zelf betalen

Het goede nieuws: de plafondtillift kwam er. Het slechte nieuws: het echtpaar moest deze geheel zelf betalen, 4.000 euro, in maandelijkse termijnen. Met hun gezamenlijke inkomen, twee pensioenen, kunnen ze volgens de gemeente deze eigen bijdrage dragen. Het getuigt van wantrouwen, zegt Poppema, dat ze ook met een indicatie van een revalidatiearts zo lang moet wachten op een woningaanpassing die ze ook nog zelf moet betalen. Via de patiëntenvereniging hoort ze verhalen over mensen met net zo snel voortwoekerende spierziekten, die zo lang op hun voorziening moesten wachten dat de aanvrager al te verzwakt was om er nog gebruik van te kunnen maken.

Haar ervaringen met de gezondheidszorg waren tot voor kort heel positief. In 2010 werd bij Poppema longkanker in een vroeg stadium geconstateerd. Ze is geopereerd in het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis. 'Als je kanker hebt, rollen ze de rode loper voor je uit. Ik ben toen onwaarschijnlijk goed begeleid.'

Toen Margriet Poppema kanker had is ze goed geholpen bij het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis Beeld anp
Toen Margriet Poppema kanker had is ze goed geholpen bij het Antoni van Leeuwenhoek ZiekenhuisBeeld anp

Amper was ze daarvan genezen verklaard of de ziekte ALS diende zich aan. Werd bij kanker alle benodigde zorg bekostigd door de zorgverzekeraars, nu betaalt ze veel zelf. Met de verhuizing, de woningaanpassingen en alle andere hulpmiddelen die Poppema nodig heeft, heeft haar ziekte haar al duizenden euro's gekost. Ze vindt het pijnlijk dat haar man door haar ziekte niet alleen mantelzorger is geworden, maar dat hij ook flink moet meebetalen aan haar hulpmiddelen. Het steekt haar bovendien dat als ze in een andere gemeente had gewoond, ze aanzienlijk goedkoper uit was geweest. Rechtsongelijkheid noemt ze dat.

De loopkrukken die ze aanschafte in een eerder stadium van de ziekte heeft haar man inmiddels al weer op Marktplaats verkocht. Een speciale douche-toiletstoel liet ze door vrienden meenemen uit Spanje, waar die 400 euro kostte: bij de gemeente had ze er per maand 90 euro voor moeten betalen.

Poppema: 'Als we het zelf kunnen organiseren, doen we het zelf. Dat is goedkoper en sneller. Misschien is het ook wel de bedoeling van de gemeente om te ontmoedigen.'

Tekort aan expertise

De gemeente heeft niet de noodzakelijke expertise om mensen met dergelijke ernstige ziekten te begeleiden, denkt Poppema. 'De hulp is te duur, het gaat te langzaam voor mensen met progressieve ziekten en de organisatie is te bureaucratisch. We hebben een halve dagtaak aan het organiseren van hulpmiddelen. Waarom hebben gemeenten of verzekeraars geen gezamenlijk depot waaruit je dingen tijdelijk leent? Het kan zo veel goedkoper.'

Hoe anders zijn haar ervaringen met de wijkverpleegkundigen van Buurtzorg, dat niet onder de gemeente valt. 'Deze zorg is dichtbij, flexibel en ondersteunend. Zo zou het moeten zijn.'

Ook is ze blij met de toegewijde zorg van haar man. En met de hulp van vele buren. 'Ze helpen met koken, doen boodschappen, gaan met me naar het museum. Maar je kunt niet aan je buren vragen dat ze je huis komen schoonmaken, wat gemeenten eigenlijk wel zouden willen.'

Reactie gemeente Amsterdam

'Amsterdam wil niet reageren op individuele gevallen. De gemeente wil hulpbehoevenden niet ontmoedigen aan te kloppen voor hulp. Gemeenten staan met de rug tegen de muur: ze hebben de opdracht gekregen flink te bezuinigen en tegelijkertijd hun inwoners zo goed mogelijk te helpen. Overal in het land zullen hulpbehoevenden merken dat er minder geld is. Maar we denken dat we een werkwijze hebben ontwikkeld om mensen waar nodig te kunnen helpen.

'De procedure is als volgt: bij een aanvraag voor een Wmo-voorziening als woningaanpassing of een plafondtillift, toetst de gemeente of op basis van de beperking van de cliënt een noodzaak bestaat voor de voorziening. Amsterdam huurt het bedrijf MO-zaak in om dit onderzoek te doen. Dat onderzoekt ook of er geen andere oplossing mogelijk is voor het probleem dan een gemeentelijke: bijvoorbeeld op eigen kracht of met hulp van andere personen uit het sociale netwerk.

'Ook wordt gekeken of de aanvrager het woonprobleem had kunnen voorzien en daarop had kunnen anticiperen. Denk aan het tijdig zoeken van een andere woonruimte of het sparen voor de nodige aanpassingen. Als iemand is verhuisd naar een woning met een trap toen hij al wist dat hij beperkingen had, komt hij niet in aanmerking voor de vergoeding voor een traplift.

'Als de conclusie is dat de voorziening uit de Wmo echt nodig is, adviseert MO-zaak de goedkoopste adequate oplossing. Op basis van dit advies neemt de gemeente Amsterdam het besluit om de woonvoorziening wel of niet toe te kennen. Als de woonruimteaanpassing bouwtechnisch mogelijk is, stuurt de gemeente een gespecialiseerde aannemer om de werkzaamheden uit te voeren.

'Voor deze voorzieningen moet de aanvrager een eigen bijdrage betalen die wordt geïnd door het Centraal Administratie Kantoor (CAK). De CAK berekent de hoogte van de maximale vierwekelijkse eigen bijdrage, gebaseerd op de financiële draagkracht van de cliënt. Bij een woonruimteaanpassing betaalt de cliënt de maximale eigen bijdrage tot aan de gemaakte kosten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden