Nieuwe meisjesidolen

Het leven van een influencer: kopen, opmaken en inspuiten

Influencers, durf ook inhoudelijk te zijn

Influencers genieten een sterrenstatus onder tienermeisjes. Zonde dat juist zij zo'n traditioneel vrouwbeeld uitdragen.

Laura Ponticorvo laat vet wegvriezen. Foto Screenshot

Ze is superblij met haar nieuwe lippen, en vindt het grappig dat ze niet meer kan fronsen. Dat vertelt Mascha Feoktistova (30) haar kijkers aan het einde van een drie kwartier durende video met de titel 'Iets aan mijn gezicht laten doen'. Uitvoerig filmt ze en licht ze toe hoe ze fillers in haar lippen en preventief botox in haar voorhoofd laat injecteren. Waarom? Gewoon, omdat ze er benieuwd naar was. Ze heeft nog wel een waarschuwing voor haar jonge kijkers: 'Wacht tot je 30ste en ga naar een goede arts. En nog één ding: dit is niet de manier om onzekerheid op te lossen.' De Russisch-Nederlandse beautyvlogger is met bijna 800 duizend abonnees op YouTube de grootste van Nederland. Haar 'botoxvideo' is in een maand meer dan 380 duizend keer bekeken.

De cosmetische ingrepen kwamen haar op veel kritiek te staan. 'Zonde dat alle leuke normale meiden toch mee gaan doen met deze onzin', luidt een van de drieduizend reacties onder de video. Een ander: 'Why? Je bent een beetje de 'moeder' van YouTube die altijd de goede dingen zegt en doet. En nu dit.. heel jammer.' Het meest gehoorde commentaar: dat Feoktistova zo een verkeerd voorbeeld geeft aan haar jonge doelgroep.

'Beautygloss', de naam waaronder ze bekend is op sociale media, is niet de eerste vrouwelijke influencer die naar de kliniek toog en daarmee een relletje op YouTube veroorzaakte. In juni filmde de 21-jarige dj en vlogger Monica Geuze (258 duizend abonnees) hoe ze haar lippen liet opspuiten. 'Ik vind het zelf gewoon heel mooi', was haar motivatie. Ook hierop kwam een storm van kritiek: 'Lekker voorbeeld voor je jonge kijkers.' Laura Ponticorvo (31 jaar, 119 duizend abonnees) liet in een vlog haar vet wegvriezen. Een kijker concludeerde: 'Blijkbaar is dit een trend aan het worden op YouTube. Jezelf niet aanvaarden, maar zo veel mogelijk proberen te veranderen. Echt heel jammer allemaal, zeker voor jonge kijkers.'

Tekst gaat verder onder de video.

Ponticorvo, Geuze en Feoktistova zijn zogeheten influencers: vrouwen die, kort gezegd, geld verdienen door populair te zijn op sociale media. Met soms nog een blog, vaak alleen een YouTube-kanaal en daarnaast een Instagram-account waarop ze alles wat ze doen, eten en kopen vastleggen. Merken gebruiken hen als uithangbord en betalen hen voor gesponsorde posts of product placement. De influencers zijn een voorbeeld voor vele jonge fans die hen op de voet volgen. Maar de recente relletjes rond hun cosmetische ingrepen laten ook zien dat die populariteit op gespannen voet staat met wat ze in hun video's doen. Want wat voor vrouwbeeld dragen ze eigenlijk uit?

Dit soort YouTube-sterren, concludeerde het Amerikaanse entertainmenttijdschrift Variety al in 2014, zijn onder jongeren populairder dan traditionele beroemdheden. Niet langer kijkt de jeugd op tegen film- en tv-sterren, vloggers en influencers zijn de nieuwe iconen. Het is een verschuiving van het ongenaakbare naar het bereikbare. 'Mascha heeft op sociale media meer volgers dan veel BN'ers', zegt Daan Sip, manager van Feoktistova. 'Haar fans zien haar als een grote zus of goede vriendin. Voor hen is ze veel interessanter dan al die mensen op tv. Die zijn afstandelijk, er zit een heel team omheen van productie en visagie. Mascha is authentiek en benaderbaar.'

'Echt een powervrouw'

Hoewel influencers toegankelijk lijken, leiden ze natuurlijk helemaal niet het leven van ons allemaal. Ze dragen gesponsorde kleding van de duurste merken, lopen feestje na feestje af en lijken altijd een kapper en visagist binnen handbereik te hebben om hun voorkomen Instagram-waardig te maken.

Juist die mix van benaderbaarheid én een droomleven maakt ze tot idolen, types aan wie jonge mensen zich optrekken. 'Zo'n onwijs grote inspiratiebron', 'echt een powervrouw' en 'een groot voorbeeld', noemen fans van Anna Nooshin (29) haar in comments op YouTube. De Iraans-Nederlandse influencer is inmiddels ook ontdekt door tv. Ze doet dit seizoen mee aan Expeditie Robinson, was jurylid in Holland's Next Top Model en schuift geregeld aan bij RTL Boulevard. Ook het succes van andere influencers beperkt zich niet meer alleen tot online. Zo vinden de boeken over hun levens gretig aftrek Feoktistova verkocht twintigduizend exemplaren van haar Beautygloss-boeken. Sieraden of nepwimpers die ze ontwerpen zijn in no time uitverkocht.

Cosmetische ingrepen zijn populair onder Youtubers. Serena Verbon (Beautylab) laat een ooglidcorrectie doen. Foto Screenshot

Maar een rolmodel? Nee, dat zijn de influencers liever niet. 'Als ik iets doe wat jullie niet oké vinden, is dat alsnog mijn keus', zei Laura Ponticorvo in een video met de titel 'Mijn mening over al het commentaar'. 'Ik wil jullie helpen en inspireren, maar ik ben niet jullie voorbeeld.'

Dat is opvallend: influencers willen - het woord zegt het al invloed - maar als ze op die invloed worden aangesproken geven ze niet thuis. 'Zou ik mijn levensstijl moeten aanpassen omdat ik film wat ik doe?', zei Monica Geuze. 'Ik vind van niet. Ik doe wat ik wil, ongeacht mijn voorbeeldfunctie.'

Het is niet zo dat jongeren alles klakkeloos overnemen, zegt Dian de Vries, die voor de Universiteit Utrecht onderzoek doet naar de effecten van sociale media op het zelf- en lichaamsbeeld van jonge mensen. 'Ze kunnen ook kritisch kijken naar de overdaad aan beeld die ze voorgeschoteld krijgen en zijn zich er gedeeltelijk wel van bewust dat het veelal een schijnwerkelijkheid is die gepresenteerd wordt.' Vlogs zoals die van Geuze en Feoktistova, waarin zij hun lippen laten doen, kunnen onder vrouwen juist ook het startpunt voor een discussie zijn, zegt De Vries. 'Ze hebben het er met elkaar over, online of offline.'

Tekst gaat verder onder de video.

Niet alles wat influencers doen wordt bejubeld of nagedaan, valt ook op aan de comments onder de video's. Wel blijkt uit het onderzoek van De Vries dat hoe meer jonge vrouwen sociale media gebruiken, hoe meer waarde zij hechten aan hun uiterlijk en hoe meer zij hier onzeker over worden. Ook Monica Geuze is zich daarvan bewust. 'Ik probeer tieners te laten zien dat ze niet een ideaalbeeld hoeven na te streven', zei ze in een interview. Tegelijkertijd onderhoudt ze een zorgvuldig gecureerd imago op sociale media, waarmee ze bijdraagt aan de onzekerheid van diezelfde tieners. 'Tuurlijk is dat paradoxaal. Niemands leven is zo leuk als sociale media je doen geloven.'

Jongeren vergelijken zich online met elkaar. Wie heeft de meeste volgers, wie krijgt de meeste likes en wie ziet er het best uit? En dus spiegelen de jonge fans zich ook aan deze zogenaamd gewone vrouwen. Als zij zo makkelijk naar de kliniek stappen, helpen ze mee aan het normaliseren van dit soort ingrepen. Bovendien propageren ze het stereotiepe gladgestreken schoonheidsideaal, hoe 'authentiek' ze ook mogen zijn.

Influencers zorgen bij een beetje feminist voor verwarring. Ze zijn sterke, zelfstandige, hardwerkende vrouwen die hun zaakjes goed op orde hebben. Anna Nooshin vertelde onlangs aan Beau Monde dat zij binnen anderhalf jaar miljonair hoopt te zijn - een ambitie die helemaal niet zo gek klinkt - gezien haar succes. En ze maken zelf uit hoe ze zich manifesteren, kleden en gedragen.

Maar als je gaat kijken waarmee deze jonge vrouwen hun geld verdienen, dan kleurt het beeld traditioneler. Anna Nooshin deelt foto's van haar nieuwe schoenen, haar make-up tijdens fotoshoots, of de kleding die ze draagt. Op YouTube plaatst ze vlogs met titels als 'iPhone-scherm kapot laten vallen', 'Tanden bleken' en 'Mijn duurste schoenen ooit?!'. Over die bezigheden zei ze in RTL Late Night: 'Wat ik doe op YouTube is best oppervlakkig.' Mascha Feoktistova over haar 'lazy Sunday': 'Dan maak ik eten, was ik mijn kwasten en kijken we in de avond een documentaire op Netflix.'

Deze vrouwen hebben succes door zich te gedragen naar het ouderwetse idee van hoe een vrouw hoort te zijn. Wat haar leuk, aantrekkelijk en bewonderenswaardig maakt. Geen video's over seksisme, maar over hoe je je nepwimpers opplakt. Geen foto's op Instagram van duurzame modeaankopen, maar van de nieuwste it-bag. Kopen, opmaken en inspuiten in plaats van filosoferen en discussiëren. En dat is, op z'n minst, een gemiste kans.

Maar ja: zij vloggen omdat wij kijken.

Er is blijkbaar een enorme behoefte aan video's die over weinig gaan. Met praten over schoenen en oogschaduw is niks mis, maar influencers tonen zo een wel erg eendimensionaal beeld van vrouwelijkheid. Heel soms zit er een video tussen met wat meer inhoud. Zo maakte Nooshin een serie over 'keuzevrijheid' gesponsord door het ministerie van Sociale Zaken. Die serie trok tussen de 40- en 50 duizend views, een stuk minder dan haar best bekeken video: ruim 300 duizend mensen waren benieuwd naar hoe Dave Roelvink haar opmaakte.

Gelaagd

Lag het relatief lage kijkeraantal aan het onderwerp? Of het feit dat gesponsorde video's nou eenmaal slechter worden bekeken? De reacties eronder zijn voornamelijk positief. De fans zouden best óók interesse voor serieuzere zaken kunnen hebben. Ironisch genoeg leverde een traditioneel printmedium met dezelfde doelgroep als deze influencers daarvoor onlangs het bewijs. Teen Vogue plaatste een doorwrocht essay over Trump. Het werd online direct het bestgelezen artikel van het jaar. Op de tweede plaats? Een stuk over hoe glitternagellak aan te brengen.

'Girls contain multitudes', schreef een journalist op Twitter. Vrij vertaald: meisjes zijn nogal gelaagd. We weten politiek prima met nagellak te combineren. Internationale feministische vloggers zoals de (seks)taboedoorbrekende Laci Green (1,5 miljoen abonnees) bewijzen al dat er behoefte is aan vlogs met meer inhoud. Dus, Anna, Mascha en Monica, hier ligt een kans voor jullie: durf eens wat meer aan te kaarten dan je nieuwste designertas of laatste beautybehandeling. Want juist jullie hebben het bereik én een stem. En die mag je best bij een Instagramwaardige lunch laten horen.

Meer over