'Gemiddeld genomen halveerde het ledental van klaverjasverenigingen: van haast 40 tien jaar geleden tot 20 nu. En nogal wat verenigingen zijn helemaal gestopt.'
'Gemiddeld genomen halveerde het ledental van klaverjasverenigingen: van haast 40 tien jaar geleden tot 20 nu. En nogal wat verenigingen zijn helemaal gestopt.' ©

Het klopt: klaverjassen sterft snel uit

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: alarm, het klaverjassen sterft uit!

Van wie komt die claim?

Vierde man nodig voor een potje klaverjassen? Dat kon nog wel eens lastig worden. Na het sjoelen, het kantklossen en het hoepelen op het schoolplein dreigt namelijk ook het klaverjassen te verdwijnen. 'Het kaartspel wordt met uitsterven bedreigd', kopte Omroep Gelderland eind vorige week (dagblad De Gelderlander ging de omroep voor). Steeds minder jongeren zouden het spelen, en daardoor zou het jassen de weg van de dodo volgen, aldus de media.

En, klopt het?

Nogal wat verenigingen zijn helemaal gestopt

Omroep Gelderland baseert zich op uitspraken van Jan Kokke, organisator van het Nederlands Kampioenschap Klaverjassen dat vorig weekend werd gehouden in Hoenderloo. 'We denken dat er in de huiskamers hier en daar nog wel wordt geklaverjast', aldus Kokke in het praatprogramma De Week van Gelderland. 'Maar op toernooien loopt de curve schrikbarend achteruit.' Waarop hij die curve inderdaad omhoog hield: 132 deelnemers in 2002, 116 in 2011 en nog maar 68 dit jaar.

Een steekproefsgewijze, telefonische rondgang van de Volkskrant onder zo'n vijftien klaverjasverenigingen verspreid door het land bevestigt dat beeld. Gemiddeld genomen halveerde het ledental, van haast 40 tien jaar geleden tot 20 nu. En nogal wat verenigingen zijn helemaal gestopt.

We zullen blij zijn als we de kerst halen

Een bestuurder van Klaverjassen door Vriendschap in Amsterdam

'De jeugd heeft andere dingen te doen', verzucht een bestuurslid van klaverjasvereniging De Troeftrekkers in Leiderdorp (van 60 naar 28 leden). 'Er zijn bij ons net weer twee tafels overleden', meldt klaverjasclub Altijd Roem in Goudswaard (van 16 naar 3 tafels in zo'n 10 jaar tijd). 'In de bedrijfskantine zat men vroeger te klaverjassen. Dat zie je nu veel minder', constateert klaverjasvereniging De Meerpit in Haarlem (vroeger 50 leden, nu 16). 'We zullen blij zijn als we de kerst halen', stelt een bestuurder van Klaverjassen door Vriendschap in Amsterdam (van 50 naar 11 leden).

Maar minder clubdeelnemers wil natuurlijk nog niet zeggen dat het klaverjassen als geheel verdwijnt: misschien kaart men vaker in huiselijke kring. Officiële tellingen daarvan zijn er niet. Indicaties zijn er wél.

Zoals hoe vaak men op internet zoekt op het trefwoord 'klaverjassen', bijvoorbeeld op zoek naar de spelregels of een scorevel. Ook daar gaat het niet goed. Terwijl een woord als 'breien' onverminderd populair blijft in de zoekmachines - met iedere winter een opvallende piek - daalde de populariteit van het zoekwoord 'klaverjassen': we googelen het zo'n zeven keer minder vaak dan tien jaar geleden. Een kleine statistische analyse wijst uit: beslist geen toeval, maar een echte afname.

Dat sluit aan op het onderzoek naar vrijetijdsbesteding 'Met het oog op de tijd' van het Sociaal en Cultureel Planbureau (2013). Het bureau signaleert daarin aan de hand van langlopende enquêtes dat we van onze ongeveer 13 uur vrijetijd per week steeds minder besteden aan 'hobby en spel': drieënhalf uur in 1975, ruim twee uur in 2006, nog maar anderhalf uur in 2011.' Klaverjassen is dan ook niet het enige kaartspel waarvoor de belangstelling tanende is:

Het is niet zozeer dat we minder kaarten; vooral het aantal deelnemers loopt terug, volgens de cijfers van het SCP. In 2006 zei 63 procent geregeld aan 'hobby en spel' te doen, in 2011 was dat nog maar 40 procent. Dat komt vast door de opkomst van gamen op de computer, vermoedt het bureau. 'Online gamen kan een vervanging of een aanvulling vormen op andere, meer traditionele spelvormen.'

Klaverjassen op internet, dan maar? Voor de aardigheid achterhaalden we hoe vaak het online klaverjasspel van Spelletjes.nl wordt gespeeld. En ja: daar verdubbelde het totaal aantal gespeelde potjes de afgelopen paar jaar, van ruim anderhalf miljoen in 2015 tot tegen de 3 miljoen nu. Dat zegt niets over het aantal deelnemers, maar in elk geval wordt er tenminste nog érgens gekaart.

Nóg wel. Want naar de woordcombinatie 'online klaverjassen' zoeken, dat doen we steeds minder vaak:

Slotsom

Omroep Gelderland gaat niet nat: steeds meer mensen passen voor het klaverjasspel. Maar of het allemaal armoe troef is, daarover kun je lang nakaarten. Terwijl steeds meer spelers verzaken, heeft het spel met online klaverjassites in elk geval nog een troef in handen.


(In een eerdere versie van dit stuk stond dat het bij de hoeveelheid zoekopdrachten gaat om absolute aantallen per maand. Dat is onjuist: Google levert alleen zogeheten 'genormaliseerde getallen', percentages ten opzichte van de piek in de zoekopdrachten.)