Het klimaat is niet zo hot

Nederland is in de ban van het klimaat . Terwijl windkracht 10 donderdag over het land raasde, presenteerde het KNMI de brochure De Staat van het Klimaat . Maar hoe bezorgd is de gewone burger? En wat doet hij om het tij te keren?...

Als Martin Vuyk in zijn achtertuin de spade in de grond steekt, stuit hij al na tien centimeter op water. Een bloemenperkje zit er niet in voor de familie Vuyk. ‘Dat is de prijs die je betaalt. We leven hier in de Horstermeerpolder 3,5 meter onder NAP.’

Een deel van de Horstermeerpolder moet moeras worden, vindt de provincie Noord-Holland. Dan kan het overtollige water bij extreme regenval tenminste ergens naar toe. Maar die prijs is de polderbewoners te hoog – ook al gaat het om de veiligheid.

‘Het paradoxale is dat ik me hier heel erg veilig voel’, vertelt Martin Vuyk, ‘ook al vielen mij de schellen van de ogen toen ik de film van Al Gore zag. Maar de polder is zo’n gecontroleerd systeem. We weten zo goed hoe het werkt. Als er zwaar weer dreigt, wordt de polder voorbemalen. Dan je zie het water in de sloten zakken. Dat geeft toch aan hoe we de waterstand beheersen. Ik woon echt liever hier dan vlak aan de kust.’

NAP

Wilt u weten hoeveel meter u boven of onder NAP ( Normaal Amsterdams Peil woont? Het NAP is ongeveer gelijk aan de zeespiegel).

Type uw postcode in op www.ahn.nl

Nederland is in de ban van het klimaat . Het maarts viooltje bloeit in januari. En de buizerds zijn nu al aan het baltsen geslagen. Het is het gesprek van de dag. Maar is Nederland ook bang voor de dreigende klimaatsverandering en de stijging van de zeespiegel als gevolg van het broeikaseffect? Zeker, we leven in een kwetsbare delta, voor de helft onder de zeespiegel. Maar voelen we ons ook kwetsbaar?

Strandafslag

Strandtenthouder Jacomien Bas op Texel niet. Ze voelt zich veilig achter een rij hoge duinen op 0,8 meter boven NAP. En de strandafslag van afgelopen zomer baart haar geen zorgen. ‘Luister eens. Ik woon al mijn hele leven op Texel en vroeger hadden we ook gigantische strandafslag. De kustlijn is een dynamisch iets, altijd in beweging. En de strandtent is demontabel. Die verhuizen we dan wel weer. want Rijkswaterstaat suppleert keurig nieuw zand. Ze nemen heus wel op tijd maatregelen.’

In de hoveniersbranche vinden ze het zelfs wel prettig dat er een paar graadjes bijkomen. ‘Met dat zachte weer kun je lekker doorwerken. Zodra de vorst in de grond zit, ligt het bedrijf plat’, legt Hans Knol uit, hovenier in Spakenburg (+0,6 NAP).

Volgens het internationale klimaatpanel IPCC zal het in het jaar 2100 tussen de 1,4 en 5,8 graden warmer zijn. De zeespiegel stijgt in diezelfde periode met 9 tot 88 centimeter. De marges zijn groot omdat het klimaatpanel niet weet of het gaat lukken de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Dat het klimaat verandert, is volgens Rob Maas (+ 4 NAP) van het Nederlandse Natuur- en Milieuplanbureau, boven elke twijfel verheven. ‘Er is een kleine minderheid die twijfelt of de mens de oorzaak is van de opwarming van de aarde. Maar de opwarming zélf staat eigenlijk niet ter discussie. En dat Nederland zich moet voorbereiden op het opkomende water, evenmin.’

Maar de doorsnee-Nederlander ligt er niet wakker van. ‘De belangstelling voor milieukwesties is juist tanende’, weet onderzoeker Peter Kanne van TNS-NIPO (+ 0,2 NAP). ‘Voor slechts 2 procent van de kiezers speelde het milieu een doorslaggevende rol bij de verkiezingen.’ Samen met het Milieu- en Natuurplanbureau maakt TNS-NIPO regelmatig een toptien van nationale vraagstukken die de mens hoog zitten. Het milieu komt er niet eens meer in voor, laat staat het klimaat .

Spaarlampen

Laat staan dat mensen in actie komen tegen de opwarming van de aarde. Greenpeace en Milieudefensie proberen de burger al sinds de herfst te verleiden tot de aanschaf van 1 miljoen extra spaarlampen onder het motto: een beter klimaat in een handomdraai. Balkenende gaf het goede voorbeeld. Hij verwisselde begin september hoogstpersoonlijk de gloeilamp in zijn bureaulamp in het Torentje voor een spaarlamp. Slechts 186.312 Nederlanders zijn hem gevolgd.

Het verbaast ir. Ludolph Wentholt van de Stowa, het wetenschappelijk zenuwcentrum van de Nederlandse waterschappen, helemaal niets. ‘De eerste vijftig jaar na de oorlog is ons met de paplepel ingegoten dat de samenleving maakbaar is. En dat de overheid wel regelt dat we niet verdrinken. We hebben ons in slaap laten sussen.’

Aan Wentholt nu de taak het ‘hoogwaterbewustzijn’ te vergroten. Met name bij mensen die zich veilig wanen achter hoge rivierdijken. Hij kijkt jaloers naar Duitsland. ‘Daar accepteren burgers in risicogebieden dat ze op zolder een voorraadje water en voedsel moeten aanleggen. Hier denkt men nog steeds: de overheid regelt het wel.’

Bij direct gevaar gaat het slachtoffer vechten of vluchten. Anders gezegd: gooi een kikker in kokend water en hij springt er meteen uit. Stop de kikkers in een pan water die langzaam wordt opgewarmd en zie: de kikkers wachten tot ze worden gekookt. Zo is het ook met mensen, meent Cees Midden, de Eindhovense hoogleraar psychologie die zich heeft gespecialiseerd in de relatie mens en techniek. ‘Mensen reageren niet of nauwelijks op abstracte veranderingen, zoals de temperatuurstijging. Het is te ver weg in de tijd. Te moeilijk voorstelbaar.’ Bovendien is het een collectief en mondiaal probleem. ‘De ánder moet het maar oplossen. Wat is het effect als alleen Europa iets doet?.’

Geen paniek

Terugblikkend in de tijd meent Cees Midden dat Nederland nooit echt in de ban is geweest van welk milieuprobleem dan ook. Zelfs niet toen de club van Rome in 1972 met haar alarmerende rapport kwam. ‘Daar gingen eerst nog twee energiecrises overheen, compleet met autoloze zondagen voordat de ogen hier een beetje open gingen. Die golf van milieubewustzijn ebde al weer weg in de tweede helft van de jaren tachtig. Paniek is er niet geweest. Zelfs niet toen de zure regen opspeelde. En al helemaal niet toen het gat in de ozonlaag werd ontdekt. Dat leeft alleen in Australië en Nieuw-Zeeland waar de mensen zich met factor 40 moeten insmeren als ze aan het strand willen liggen.’

Cees Midden onderzoekt nu hoe je Nederlanders toch nattigheid kunt laten voelen. ‘Hoe kunnen we op tijd uit die pan springen en voorkomen dat we worden gekookt?’ Want we zijn volgens de professor veel te laconiek. En we vertrouwen te veel op de techniek om het op te lossen. ‘Elke technische oplossing lekt deels weer weg. De spaarlamp is een prachtige uitvinding. Maar als mensen vervolgens drie keer zoveel lichtpunten in huis aanleggen, lekt de milieuwinst weer weg.’

Het wegwerken van de zure regen en het gat in de ozonlaag was kinderspel in vergelijking met wat de klimaatverandering van ons vraagt. De zure regen werd vooral veroorzaakt door zwavel. Met een filter op de fabrieksschoorstenen en een katalysator in de auto’s werd 90 procent van de zwavel afgevangen. En de ozonlaag wordt weer dikker nu spuitbussen en ijskasten hun werk doen zonder de schadelijke cfk’s.

Kyototeller

Broeikasgassen komen echter vrij bij de verbranding van alle fossiele brandstoffen: het vliegwiel van onze economie. Wie de Kyototeller bekijkt op De Groene Rekenkamer van ex-milieuactivist en journalist Theo Richel zakt de moed in de schoenen. Sinds het Kyoto-verdrag in 2005 in werking trad hebben we wereldwijd 200 miljard euro uitgegeven om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Daarmee is een potentiële temperatuurstijging voorkomen van 0,002947431 graad Celsius.

‘Eigenlijk is dat absurd’, vindt Richel. ‘Elk jaar sterven miljoenen mensen aan malaria. Laten we dáár wat aan doen. Het klimaat is een hype van de wereldpers en een hele beroepskaste van bangmakers springt er boven op. En misschien lukt het niet de mensen bang te maken. Maar om hun schuldgevoel te sussen worden mensen dan toch maar lid van Greenpeace. Of ze kopen een alternatieve, groene creditcard, zodat aan de andere kant van de wereld een boom wordt geplant als jij met het vliegtuig op vakantie gaat. Wat een aflatencultuur, zeg.’

Maar bang krijgen ze de lage landen niet. Tot verdriet van landschapsarchitect Adriaan Geuze (- 3,5 NAP). Zelf heeft hij een opblaasbootje liggen op de zolder van zijn woonhuis in Rotterdam om snel weg te komen richting de Van Brienenoordbrug als zich een waterramp voordoet. ‘Maar het leeft niet, helemaal niet. De feiten doen er in Nederland blijkbaar niet toe.’

Met de feiten bedoelt Geuze dat ons land uit vierduizend polders bestaat, waar tussendoor drie heel grote rivieren stromen die steeds meer piekhoeveelheden water moeten vervoeren, terwijl de grond inklinkt en de zeespiegel stijgt. Volgens Geuze wordt het tijd om vraagtekens te zetten bij de bebouwing van de Zuidplaspolder: de diepste soepkom van Europa: 7,7 meter onder NAP.

‘Twijfels?’, vraagt de voorlichtster van de gemeente Nieuwerkerk aan den IJssel verschrikt. ‘Oh nee. Hoe komt u er bij? Die dertigduizend woningen gaan gewoon door.’

Grond als yoghurt

Geuze vindt het de kat op het spek binden. ‘De Zuidplaspolder wordt continu bedreigd: door de zee, door het grondwater én de rivieren.’ De grond voelt er als yoghurt, weet Geuze die er laatst een wandelingetje maakte. ‘Je staat er tot je knieën in de drek. Wie gaat daar nou wonen met zijn kindjes? Alle stoplichten staan op rood. Alle deskundigen ontraden het. Maar de bouw gaat door. Het ontzag voor het water is helemaal weg. We maken ons veel te afhankelijk van de techniek.’

Jan Gerrits (70) weet nog precies hoe het klonk: de noodkreten en het hulpgeroep van de 34 inwoners van ‘s Gravendeel die verdronken tijdens de watersnoodramp van 1953. Jan overleefde de ramp. En nu, een halve eeuw later, woont Gerrits in Nieuwerkerk aan den IJssel. ‘Ja, mevrouw noteert U maar: 6,76 meter beneden NAP. Het diepste punt van Nederland’, roept hij uitdagend door de telefoon. Wij zijn he-le-maal niet bang. Zolang wij dijken bouwen die hoog genoeg zijn, is er niets aan de hand. En als we besluiten de delta op te opofferen aan het water, zal dat een geplande manoeuvre zijn. Niet als gevolg van een ramp.’

Of hij een bootje op zolder heeft? Daar moet Gerrits smakelijk om lachen. ‘Welnee. Mijn vrouw en ik zijn wel zeventig, maar we kunnen nog heel goed zwemmen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden