Weblog

'Het is onzin dat voorlichting homoseksualiteit zou bevorderen'

Het onzin is om te geloven dat voorlichting homoseksualiteit zou kunnen bevorderen, zoals sommige landen en religies doen, schrijft evolutionair psycholoog en hoogleraar Mark van Vugt. 'Homoseksualiteit is een gegeven bij de mens en bij vele andere diersoorten.'

Demonstranten van de Gay and Lesbian Rights-beweging in Rusland. Beeld epa

Het is een turbulent jaar voor de internationale 'Gay and Lesbian Rights'-beweging. In Rusland werd in juni een wet aangenomen die het verbood om voorlichting te geven over homoseksualiteit aan minderjarigen. Dat leidde tot grote verontwaardiging wereldwijd en verschillende celebrities zoals de Britse komiek Stephen Fry riepen op tot een internationale boycot van de Olympische Winterspelen in Sochi in 2014. Deze week maakte president Poetin een knieval: 'Olympische sporters zijn welkom in Sochi ongeacht hun seksuele geaardheid!'

Evolutionaire wetenschappers vragen zich af: What is the fuss about? Er is vooruitgang geboekt in onderzoek naar homoseksualiteit. Dat laat zien dat exclusieve homoseksualiteit geen keuze is voor een levensstijl (die door voorlichting gestimuleerd zou kunnen worden), maar een biologisch verankerde seksuele aanleg.

Oorsprong van homoseksualiteit
Er is nog steeds veel discussie onder biologen over de oorsprong van homoseksualiteit en er zijn nog steeds geen bewijzen gevonden voor een 'homo-gen' of 'homo-brein.' Toch toont wetenschappelijk onderzoek aan dat er een belangrijke genetische invloed is op homoseksualiteit. Allereerst vinden we in diverse landen en uiteenlopende culturen op de wereld dat een relatief stabiele minderheid - ongeveer 8 procent - een exclusieve homoseksuele geaardheid heeft. Daaronder zijn twee keer zoveel mannen als vrouwen. Onderzoek laat verder zien dat homoseksualiteit 'runs in the family.' Ten slotte is homoseksualiteit aangetoond in verschillende andere diersoorten waaraan de mens - in meerdere of mindere mate gerelateerd is, zoals bavianen, dolfijnen, pinguïns, en zelfs wormen.

Mark van Vugt. Beeld Els Zweerink
 
Volgens een Darwinistische analyse zou een seksuele geaardheid die het krijgen van kinderen in de weg staat al lang uit de populatie moeten zijn verdwenen. Toch is dat niet het geval

Er zijn dus sterke aanwijzingen dat homoseksualiteit onderdeel is van iemands genotype. Door evolutionaire wetenschappers (onder wie de eminente Amerikaanse psycholoog David Barash) wordt gespeculeerd over de oorsprong van homoseksualiteit. Want volgens een Darwinistische analyse zou een seksuele geaardheid die het krijgen van kinderen in de weg staat al lang uit de populatie moeten zijn verdwenen. Toch is dat niet het geval. Er zijn vijf wetenschappelijke verklaringen voor het ontstaan van homoseksualiteit in de mens.

Meer tijd voor naaste familie
Sommige wetenschappers beweren dat homoseksuelen belangrijke hulp verlenen aan broers, zussen en andere familieleden. Door af te zien van hun eigen nageslacht kunnen homoseksuelen meer tijd en middelen vrijmaken om hun naaste familie bij te staan met wie ze uiteraard diverse genen delen. Het bewijs voor deze verwantschapshypothese is gemengd. Brits onderzoek vergeleek homoseksuele en heteroseksuele mannen en vond geen significant verschil in de hoeveelheid hulp die ze gaven aan familieleden, zoals babysitten of financiële hulp. Maar in een traditionele samenleving zoals de Samoa (die meer lijkt op de samenleving van onze voorouders) steunen homoseksuelen hun familie aanzienlijk meer en worden ze gezien als volwaardige leden van de familie en samenleving. Een andere versie van deze verwantschapshypothese is dat homoseksuelen (als ongehuwde personen) een hoge status positie bekleden binnen een samenleving - denk aan monniken in de middeleeuwen - en dat ze daarmee hun familie indirect steun zouden kunnen geven in termen van aanzien.

Een tweede theorie stelt dat homoseksualiteit is ontstaan in onze evolutionaire geschiedenis omdat het voordeel opleverde voor de groep. Wellicht kregen groepen met grote aantallen homoseksuelen minder kinderen, maar dat betekende dat schaarse goederen zoals voedsel en water ook minder snel op waren. Zeker in tijden van schaarste (en die kwam nogal eens voor in ons verre verleden) was dit mogelijk belangrijk. Een andere verklaring is dat groepen met verhoudingsgewijs meer homoseksuelen soepeler zouden werken omdat er minder conflicten bestonden over seksuele partners die (zoals de Trojaanse oorlogen laten zien) een groep zouden kunnen verscheuren. Tot nu toe ontbreekt sterk bewijs voor deze groepstheorie maar het is een interessante gedachte.

Een derde theorie luidt dat (mannelijke) homoseksualiteit bepaald wordt door de seksuele voorkeur van vrouwen. Het argument hier is dat het voor vrouwen beter is om te huwen met homoseksuele mannen vanwege hun mogelijk betere coöperatieve en empathische kwaliteiten. Een relatie met een homoseksuele man kan een betere relatie en zorg voor kinderen opleveren. Onderzoek laat zien dat veel vrouwen homomannen inderdaad aantrekkelijk vinden, juist omdat ze minder bedreigend en agressief zijn dan de gemiddelde heteroseksuele man.

Verborgen voordelen
Een vierde meer technische verklaring voor het stabiele percentage homoseksuele genen in de populatie is dat deze genen mogelijk verborgen voordelen bevatten. Hoewel er negatieve selectie is op homoseksuele genen (omdat hun dragers niet zo veel nakomelingen produceren in vergelijking met heteroseksuele genen) kunnen er toch voordelen zijn. Als de genen voor homoseksualiteit er ook toe zouden leiden dat een individu intelligenter is dan gemiddeld, of een betere fysieke gezondheid heeft, dan zouden deze genen zich om andere redenen kunnen verspreiden in de bevolking. Daarover weten we nog te weinig.

Ten slotte is er nog een andere interessante mogelijkheid die genetici op dit moment onderzoeken. Homoseksualiteit komt voor omdat de genen die hiervoor coderen een verschillend effect hebben als de man of de vrouw de dragers zijn van deze genen. Wanneer homoseksuele genen zich bevinden in mannelijke familieleden zou dit kunnen leiden tot minder kinderen. Maar als dezelfde genen in een vrouw zitten, kunnen ze juist leiden tot meer nakomelingen. Hier is wel wat wetenschappelijke steun voor. Onderzoek laat zien dat de moeders van homoseksuele mannen gemiddeld meer kinderen hebben dan moeders van heteroseksuele mannen. En de familieleden in de lijn van de moeders (zussen) hebben ook meer nakomelingen. Hoe werkt dit? Recent onderzoek laat zien dat er genen zijn die leiden tot onderdrukking van androgeen, het mannelijke seks hormoon, in de baarmoeder van de vrouw wat een vrouwelijke foetus meer vrouwelijk zou maken (en dus meer vruchtbaar) en een mannelijke foetus juist minder mannelijk (en dus minder vruchtbaar).

 
Onderzoek laat zien dat de moeders van homoseksuele mannen gemiddeld meer kinderen hebben dan moeders van heteroseksuele mannen. En de familieleden in de lijn van de moeders (zussen) hebben ook meer nakomelingen

Dit zijn enkele gangbare wetenschappelijke theorieën over de oorsprong van homoseksualiteit in de mens. Daarbij moet wel worden aangetekend dat enkele van deze theorieën beter de mannelijke variant dan de vrouwelijke variant verklaren, want er is veel meer exclusieve homoseksualiteit onder mannen dan vrouwen.

Bovenstaande suggereert dat het onzin is om te geloven dat voorlichting homoseksualiteit zou kunnen bevorderen, zoals sommige landen en religies doen. Homoseksualiteit is een gegeven bij de mens en bij vele andere diersoorten. Waarom het bestaat en wat de functies ervan zijn is een interessant wetenschappelijk raadsel dat nader onderzoek verdient.

Mark van Vugt (1967) is evolutionair psycholoog en hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Voor Vonk, het zaterdagse achtergrond- en opiniekatern van de Volkskrant, blogt hij geregeld over de 'vreemde, buitenissige en saillante aspecten van menselijk gedrag'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden