Het huis van de meester

Alsof hij even is weggelopen om wat snuiftabak te halen: zo ziet Darwins woonhuis in Kent eruit.

Ooit lag het gehucht Downe verborgen in het weelderige landschap van Kent, bijgenaamd the Garden of England. De beambte van Royal Mail maakte er, zoals toen nog gebruikelijk, meermalen per dag een ronde.

Een praatje in de pub, The Queen’s Head, en dan langs de boerderijen en pachters. Maar verreweg de meeste brieven – hele stapels – gingen naar de excentrieke bewoner van het landhuis verderop. De beroemde eigenaar deed rare experimenten. Zo voerde hij zijn teennagels aan vleesetende planten, die de versnapering overigens beleefd weigerden.

In 1842 had Charles Darwin (toen 33) het landgoed van 7 hectare gekocht met geld van zijn vader, een rijke dokter dankzij wie hij nooit een echte baan heeft hoeven zoeken. Eigenlijk zou hij zelf ook arts worden, maar hij ontdekte dat hij niet tegen operaties kon.

Predikant
In Cambridge werd Darwin klaargestoomd tot predikant. Zijn leven veranderde radicaal toen hij als 22-jarige mee mocht op de Beagle. Vijf jaar zwierf hij rond, vooral in Zuid-Amerika, waar hij de wonderlijkste dieren, onbekende planten en fossielen aantrof.

De rest is geschiedenis. Dat Darwin niettemin nog springlevend is, blijkt uit de talloze evenementen in Groot-Brittannië rond zijn 200ste geboortejaar. Die variëren van een wandeling door zijn geboortestadje Shrewsbury, tot exposities. In deze categorie excelleert het Natural History Museum in Londen, zeker voor wie wil weten hoe Darwin tot zijn inzichten over natuurlijke selectie kwam.

De museumroute loopt langs reuzenschildpadden, vogels en kikkers, terwijl Darwins gedachten op bordjes worden verwoord. Hoe kon het dat hij in de jungle prachtige groene leguanen zag (het museum heeft een levend exemplaar in een vitrine gezet), maar op de Galapagos juist grijze, aan de rotskleur aangepaste soorten? Op de Falklands zag hij eenden die niet konden vliegen, met snavels sterk genoeg om schaaldieren te kraken.

Dicht op de huid
Maar wie heel dicht op Darwins huid wil kruipen, moet naar zijn familiehuis in Kent. Veertig jaar – tot hij er stierf – gebruikte de bescheiden wetenschapper, getrouwd met zijn nicht Emma uit de pottenbakkersfamilie Wedgwood, het landgoed als levend lab om zijn bevindingen van de Beagle-reis uit te bouwen.

Tot dusver was Down House (het dorp Downe had een ‘e’ aan zijn naam geplakt, maar Darwin deed niet mee) vrij onbekend. Jaarlijks kwamen er 22 duizend mensen, amper meer dan in het British Museum op één dag. Dat moet veranderen door de nieuwe expositie die vrijdag opende. ‘We willen tonen hoe hij werkte en wie hij was’, zegt curator Cathy Power. ‘Darwin wordt vaak gezien als bezeten wetenschapper. Maar hij was ook een geweldige vader met een groot hart.’

Hij zorgde goed voor zijn personeel, soms tot twaalf man sterk. Met Butler Parslow, die zijn baas later omschreef als ‘jolly and jokey’, speelde hij graag een potje in de biljartkamer, die er ook nu nog knus uitziet door het bordeauxrood van het tapijt en het gele biljartlaken. Het huidige biljart is een replica; Power vermoedt dat het origineel ‘ergens in een pub' staat.

Attenborough
In Down House – bezoekers krijgen een zakcomputer met commentaar van David Attenborough – werkte Darwin volgens strikte schema’s. De dag begon met een wandeling. Na het ontbijt werkte hij tot half tien, daarna zat hij een uur in de salon, waar nog altijd een portret hangt van het genie als zesjarig jongetje. Opmerkelijk detail: hij heeft een pot met een plant in zijn hand.

Hier liet hij zich voorlezen door Emma, speelde hij met haar backgammon, of luisterde naar haar pianospel – ze had ooit les gehad van Chopin. De glanzende Broadwood in de kamer is nog van haar geweest, evenals het elegante meubilair.

Denkpad
Vervolgens werkte hij tot twaalf uur, dan volgde een nieuwe wandeling. Achter in de tuin ligt nog altijd het door Darwin aangelegde ‘denkpad’, waar hij meestal vijf rondjes (1,6 kilometer) liep om zijn gedachten te ordenen, een prachtig, met monumentale bomen omzoomd pad, waarvan enkele bomen nog stammen uit Darwins tijd.

Om de tel niet kwijt te raken, schopte hij na elk rondje een van de vuursteentjes weg die hij had klaargelegd. ‘Zijn kinderen legden soms stiekem weer een steentje terug’, zegt Rowan Blaik, tuinman van Down. Met 25 vrijwilligers heeft hij de nu besneeuwde tuin teruggebracht in oude luister.

In de broeikas zijn een paar van zijn experimenten opnieuw opgezet. Daarom groeien er nu de vijf soorten klimplanten tegen de muur die Darwin bestudeerde om hun ‘klimtechnieken’ in kaart te brengen.

Snuiftabak
De middag bracht Darwin door met lezen en brieven schrijven. Zijn beroemde werkkamer is nog intact. Het is er of Darwin net naar de gang is gerend om wat snuiftabak te pakken: overal liggen instrumenten en briefjes met aantekeningen; alles werd bewaard. Ook de rare stoel waaronder hij de wielen van een bed had laten schroeven om beter te kunnen rondscharrelen, staat er nog.

‘Zijn acht kinderen stoven hier eindeloos naar binnen’, zegt curator Power. ‘Maar Darwin vond dat nooit erg. Hij betrok ze juist bij zijn werk.’

Het kost weinig moeite de sfeer in Down House op te roepen. Te midden van alle voorwerpen kun je je luisterend naar Attenboroughs verhaal goed verplaatsen in zijn tijd.

Skeletonderzoek
Het kon er vreselijk stinken als Darwin met Parslow konijnen of duiven kookte, bestemd voor skeletonderzoek. Het pand stond vol potjes met insecten en onduidelijke substanties. De kinderen raakten zo gewend aan dit wonderlijke universum, dat zijn zoontje ooit vroeg aan een vriendje: ‘Waar doet jóúw vader de eendenmosselen?’

Down House is onlangs door de Britse regering aangemeld voor de Werelderfgoedlijst. In de pub zijn ze daar blij mee. Maar de rest van het dorp vreest overlast op de smalle country lanes. Die worden toch al bedreigd; na anderhalve eeuw heeft Londen bijna revanche genomen, de metropool heeft hem nagenoeg ingehaald: toen Darwin de stad ontvluchtte, lag deze op 26 kilometer. Tegenwoordig hoort het dorp bij het Londense stadsdeel Bromley.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.