Het geloof voorbij

Tussen wetenschap en geloof is het in het verleden vaak oorlog geweest. Vooral natuurkunde en biologie waren betrokken bij deze strijd....

AD LAGENDIJK

Toch blijkt uit enquêtes dat zich onder natuurwetenschappers nog heel wat gelovigen bevinden. Ik merk daar in de praktijk weinig van. Ze zijn door de week niet van andere wetenschappers te onderscheiden. Blijkbaar hebben ze hun wetenschap gescheiden van hun geloof en bewaren ze dat laatste voor de zondag.

Enkele gelovige wetenschappers blijven echter proberen hun religie in overeenstemming te brengen met de moderne natuurwetenschap. In het laatste nummer van Filosofie (december 1997/januari 1998) komen we weer zo'n poging tegen. De twee auteurs zijn verbonden aan de Katholieke Universiteit Nijmegen: Patrick Chatelion Counet als filosoof en Ger Vertogen als hoogleraar natuurkunde. Hun zware artikel heeft als titel: GOD: Golf Oerknal Deeltje? Ik kan de geforceerde afkorting in de titel maar matig waarderen.

De auteurs stellen zich op het standpunt dat de natuurkundigen niet inzien hoe betrekkelijk de modellen zijn die zij gebruiken. De oerknal is een model, een succesvol model weliswaar, maar daarom nog geen werkelijkheid. De natuurkundigen zouden ook niet inzien hoe subjectief de taal is waarvan zij zich bedienen.

Volgens de twee geleerden hebben theologen daarentegen wel een diep inzicht in de verwoording van ervaringen. De natuurkunde zou veel meer tot het inzicht moeten komen hoe zij wordt beperkt door de taal. Dit inzicht kan de fysica ertoe brengen haar oude kamer in het moederhuis van de theologie weer in te nemen, aldus de auteurs.

Ik moet ze teleurstellen. In het bescheiden uitgevallen huisje van de wetenschap is geen plaats meer voor theologen, welke taal er ook gesproken wordt. De theologie moet elders een onderkomen zien te vinden. In het grote kasteel, waar alle bijgeloven en pseudo-wetenschappen al hun intrek hebben genomen, is nog plaats genoeg.

De natuurkundige Vertogen heeft recentelijk een gelijksoortige discussie, zij het heel wat luchtiger, gevoerd in het Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde. Een belangrijk onderdeel van zijn argumentatie was toen dat veel populariserende natuurkundigen uitspraken doen over religie die kant noch wal raken. Daar ben ik het hartgrondig mee eens.

Het orakel Stephen Hawking zou wat dat betreft tegen zichzelf in bescherming moeten worden genomen. Ik vind dat je het de wetenschappelijke gemeenschap behoorlijk kwalijk kan nemen dat niemand dit soort populaire pseudo-wetenschappelijke geneuzel aan de kaak durft te stellen. Hoe meer aandacht van volk en media, hoe beter, is het algemene gevoel onder de wetenschappers.

Eigenlijk vind ik de meeste religieuze activiteiten enigszins lachwekkend. Vooral de EO is vaak leuk. Op Radio 5, op woensdagmiddag rond twaalf uur, heeft deze omroep een discussieprogramma. Hooggeleerde dominees slaan elkaar om de oren met citaten uit de Bijbel. Onlangs nog hoorde ik de ene dominee tegen de andere zeggen: 'Maar als dat uw interpretatie is, dan weet ik eigenlijk niet of de gemeente op zondag nog wel veilig is in uw handen.'

Zolang als de kerk is gescheiden van staat en wetenschap, blijft het geloof voor ongelovigen onschuldig toneel. Wat de gelovigen elkaar aandoen op dat toneel moeten zij weten. Zolang als een kerkrechtbank zich beperkt tot het nietig verklaren van kerkelijke huwelijken en het verketteren van theologen die niet zuiver in de leer zijn, vind ik het best.

Discussies over zuiverheid in de leer komen voor bij alle dogmatische bewegingen. Ook de sociaal-democratie had in het verleden veel weg van een religie. Gelukkig zijn ze ook daar de weg van de rede ingeslagen. Deze verandering wordt het beste gekarakteriseerd door de slogan die de PvdA gebruikt voor de verkiezingen: 'Iedereen telt.' Inderdaad: het ongeloof had niet beter verwoord kunnen worden.

Iedereen telt zijn geld.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden