Het gat van Escher op zondagmorgen

In de zomer van 2002 kwam de Leidse wiskundige prof. Hendrik Lenstra kortstondig in het nieuws met een mathematische studie van een van de beroemdste etsen van de Nederlandse graficus M....

Martijn van Calmthout

Op die prent kijkt een toeschouwer in een schilderijengalerij naar een prent van een haven die geleidelijk overgaat in de echte wereld, inclusief de buitenkant van dezelfde galerij. Zoals vaker bij Escher is de prent via een ingenieuze vervorming van het beeld een afbeelding van zichzelf.

Lenstra raakte jaren geleden gefascineerd door de blinde vlek die Escher in het midden van de afbeelding liet, de plek waar binnenen buitenwereld echt bij elkaar komen. Wist de grote graficus niet hoe hij verder moest? Had hij geen zin in steeds gedetailleerder gepriegel gehad? Of was er geen sluitende afbeelding voor die plek?

Lenstra en studenten in Leiden vonden destijds uit dat er wel degelijk een sluitende oplossing voor de lege plek bestaat. Dat is een kopie van de hele prent, verdraaid over 157,63 graden en een factor 22,58 verkleind, schreven ze in hun artikel (met nog veel meer op http://escherdroste.math.leidenuniv.nl). Inclusief, opnieuw, de toeschouwer.

Lenstra is op zondagochtend 16 januari de eerste spreker in een nieuwe reeks van acht maandelijkse Paradisolezingen van de K.L. Poll-stichting. Hij zal er onder meer de duizelingwekkende computeranimatie tonen waarmee de kijker steeds verder inzoomt op de ingevulde plek van de Escherprent.

In de Amsterdamse poptempel gaat het de komende maanden onder de titel Ongekend, het raadsel van de informatie over het begrip zoals dat in allerlei zeer verschillende wetenschappelijke disciplines een rol speelt.

De moeite die computers hebben met visuele informatie, komt aan de orde. Nieuwe ontwikkelingen in quantumrekenen. Geur als informatiebron. Logica als hulpmiddel om door te veel informatie heen te geraken. Informatieverlies in zwarte gaten, waarover Nobelprijswinnaar Gerard 't Hooft op 22 mei spreekt.

Het volledige programma staat op www.klpoll.nl. De dinsdagochtend voorafgaande aan de lezingen praat het radioprogramma Noorderlicht van de VPRO met de spreker (noorderlicht.vpro.nl).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden