Het broeit in de VS

Regeringen in Europa en Japan, het Amerikaanse bedrijfsleven en de internationale milieuorganisaties wachten met spanning op de Amerikaanse stellingname over de klimaatbeheersing....

door Oscar Garschagen

SOFT JAZZ spoelt over het parkeerterrein van Ford Ourisman op de Montgomery Mall, een groot winkelcentrum buiten Washington DC. Saxofonist Kenny G. wordt onderbroken voor het ochtendnieuws van WTOP 1500, de belangrijkste nieuwszender in de Amerikaanse hoofdstad.

Het CBS-station meldt dat Ford het afgelopen kwartaal een recordomzet van 36 miljard dollar heeft geboekt. 'Dankzij die jongens dáár', zegt verkoper John Warrick, een gesoigneerde vijftiger met het uiterlijk van een Wall Street-bankier. Hij wijst met beringde hand naar de 'kastanjebruine', 'sneeuwwitte', 'hemelsblauwe' en 'koolzwarte' Ford Explorers en Expeditions.

Vliegdekschepen op vier wielen, monsters waarbij Land Rovers of Volvo 850's verschrompelen tot boodschappenwagentjes. De nieuwe Expedition is standaard uitgerust met vierwielaandrijving en een 4,6 liter motor met acht cilinders, die in de stad 1 op 6 en op de snelweg 1 op 7,7 verbruikt. De kleinste uitvoering van de Explorer heeft een 3,6 liter motor met zes cilinders en verbruikt amper minder.

Met prijzen variërend tussen 30- en 40 duizend dollar zijn de Fords naar Amerikaanse maatstaven duur, niettemin zijn deze slurpers razend populair. Het is verbazingwekkend hoeveel trendy stedelingen zich met een '4 x 4' een sportief en stoer imago willen aanschaffen. 'Big is better', is dankzij goedkope benzine en lage belastingen nog altijd het credo van de Amerikaanse autokopers, die massaal zijn gevallen voor wat in de branche een sports utility vehicle wordt genoemd.

Schuin tegenover Ford Ourisman is het warenhuis Sears gevestigd, waar net de Columbus Dag-uitverkoop van huishoudelijke artikelen is beëindigd. IJskasten waar Michael Jordan maar net boven uitkomt en wasmachines die vier- tot achtmaal zoveel water verbruiken als Europese merken, worden in bestelwagens van Sears geladen. Het gaat goed met Amerika als Sears - zoiets als een combinatie van de Hema, V & D en Blokker - topomzetten noteert.

WTOP citeert intussen de tevreden commentaren van Alex Trotman, de president-directeur van Ford, die de presentatie van de kwartaalcijfers aangrijpt voor een stevige aanval op het klimaatbeleid van president Clinton. 'Ongefundeerde, onwetenschappelijke veronderstellingen dreigen ertoe te leiden dat de regering tijdens de internationale klimaatonderhandelingen verdragen sluit die schadelijk zijn voor Amerika - en voor de wereldeconomie', zegt Trotman in gesprek met CBS.

In het kantoor van de Ford-dealer liggen exemplaren van The Washington Post met de advertentiepagina's die zijn gekocht door het Global Climate Information Project, de overkoepelende lobby-organisatie van de auto-, kolen-, petrochemische en agrarische industrieën, vakbonden en Kamers van Koophandel. Advertenties met dreigende taal over de consequenties van het internationale verdrag ter vermindering van de uitstoot van broeikasgassen.

U, geachte Amerikaanse burger, zult de prijs betalen van een verdrag dat drastische beperkingen stelt aan de energie die wij gebruiken. U zult zeker vijftig dollarcent meer moeten betalen voor een gallon benzine, uw elektriciteitsrekening gaat met 20 procent omhoog, de gasprijs met 45 procent. Werkgelegenheid zal verdwijnen naar ontwikkelingslanden omdat energie-intensieve bedrijven hun Amerikaanse vestigingen zullen sluiten en verplaatsen naar landen als Mexico.

De campagne van 13 miljoen dollar van het bedrijfsleven is een reactie op de activiteiten van het Witte Huis. Tijdens teach-ins, townhall-meetings en een prestigieuze bijeenkomst op de Georgetown University hebben president Clinton en vice-president Gore de afgelopen maanden nationaal alarm geslagen. In kort tijdsbestek hebben zij het klimaatbeleid hoog op de agenda geplaatst. Het klimaat is vijf jaar na de grote milieutop van de VN in Rio de Janeiro voorpaginanieuws geworden.

Urgentie is inderdaad geboden, want begin december moeten de internationale onderhandelingen in het kader van de 'Raamwerkconventie over Klimaatverandering' eindelijk uitmonden in concrete maatregelen. Deze conferentie van 160 landen in Kyoto wordt volgende week in Bonn voorbereid door hoge ambtenaren, die sinds de grote VN-milieutop van vijf jaar geleden met elkaar in gesprek zijn. Maar zij hebben weinig bereikt, doordat de geïndustrialiseerde wereld verdeeld is.

Als grootverbruiker van fossiele brandstoffen (kolen, olie en gas) en de op een na belangrijkste producent van kooldioxide (CO2 ) speelt Amerika vanzelfsprekend een doorslaggevende rol in deze onderhandelingen. Regeringen in Europa en Japan, het Amerikaanse bedrijfsleven en de internationale milieuorganisaties wachten met spanning op de Amerikaanse stellingname. Jarenlange lobby's, die gepaard zijn gegaan met miljoeneninvesteringen in pr-campagnes en verkiezingsfondsen van Congresleden, moeten de komende weken tot resultaten leiden.

De milieubeweging heeft alle hoop gevestigd op de bekering van Clinton en op de invloed van 'Mister Green' Al Gore. De auto-, kolen-, en chemische industrieën denken dat Clinton zijn economische erfenis niet in gevaar wil brengen en daarom 'realisme' zal betrachten. Europa kijkt met een mengeling van ongeduld en ergernis uit naar de uitkomst van het Amerikaanse debat, in de wetenschap dat alle eigen inspanningen vermoedelijk futiel zijn als de VS (en Rusland) niet meewerken.

Wie naar Clinton luistert, hoort een president die overtuigd is van de ernst van de zaak. Sinds de economische wereldtop in Denver en de Aardetop van de Verenigde Naties in New York - bijeenkomsten waar de VS scherp werd bekritiseerd - is hij zich gaan verdiepen in de materie. Tijdens zijn vakantie op Martha's Vineyard werd hij gesignaleerd met het boek The Heat Is On van milieujournalist Ross Gelbspan.

Op een uitzonderlijk hete oktoberdag zijn de president, de First Lady en de vice-president de voornaamste sprekers op een als wetenschappelijk congres vermomde pr-bijeenkomst van het Witte Huis. Een dag eerder waren alle weermannen op het Witte Huis uitgenodigd voor 'een bewustmakingssessie' onder leiding van Al Gore. De 140 weermannen mochten vervolgens hun uitzendingen verzorgen vanuit Clintons tuin. In de stijl van een Baptistische dominee schetst de president een apocalyptisch beeld van de toekomst als de uitstoot van broeikasgassen niet wordt verminderd. Temperaturen zullen in de loop van de volgende eeuw verder oplopen, ijskappen zullen smelten, het waterpeil van de oceanen zal stijgen. De klimaatverandering zal gepaard gaan met hevige regens en stormen, extreme droogte en ziekten. Stroken van Florida zullen overstromen, de kusten van de Carolina's en Californië zullen getroffen worden door orkanen, klimaatzones in de VS zullen verschuiven. El Niño in Mexico, de hittegolf die Chicago een paar jaar geleden trof, en zelfs de warme oktoberdagen worden in verband gebracht met de veranderingen in het klimaat. Realistische en bindende maatregelen om de uitstoot van kooldioxide te verminderen, zijn geboden.

Is daar nog twijfel over mogelijk? 'De overgrote meerderheid van de belangrijkste wetenschappelijke deskundigen is het erover eens dat de uitstoot van broeikasgassen de temperaturen verhoogt en het wereldklimaat zal verstoren. Ik weet dat niet iedereen het eens is met de interpretatie van de wetenschappelijke conclusies, maar ik denk dat de dreiging ernstig is. Het zou een grote fout zijn als we ons hoofd in het zand zouden steken en zouden doen alsof het probleem vanzelf weggaat', aldus de president. 'Ik ben overtuigd.'

Hoewel hij instinctief een twijfelaar is, is de president van mening dat het wetenschappelijke debat over de aard en de oorzaken van klimaatverandering voldoende duidelijkheid heeft opgeleverd. Het boek van Ross Gelbspan van The Boston Globe heeft hem in de mening gesterkt dat de conclusies van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) overtuigend zijn.

Het IPCC, onder leiding van prof. Tom Watson, kwam in 1995 tot de slotsom dat de temperatuur van de aarde deze eeuw al met één graad Fahrenheit is gestegen, deels als gevolg van menselijk handelen, deels als gevolg van natuurlijke invloeden. 'De balans van het bewijsmateriaal suggereert dat er een onmiskenbare menselijke invloed op het wereldklimaat is', aldus Watson tijdens de bijeenkomst op de Georgetown Universiteit.

Er zijn klimatologen, oceanografen, meteorologen en biologen in de VS die de conclusies van het IPCC bestrijden. Volgens verslaggever Gelbspan, die voor zijn werk de Pulitzer-prijs heeft gekregen, zitten de meeste van deze wetenschappers in de zak van de olie- en kolenindustrie. De nieuwsbrieven, boeken en onderzoeksprogramma's van wetenschappers als prof. Pat Michaels, Richard Lindzen en Fred Singer zijn gesteund door Western Fuels, Exxon, het American Petroleum Institute en buitenlandse organisaties, zoals de German Coal Association en Cyprus Minerals.

'In de slag om de beeldvorming is met veel geld de opvatting van een klein aantal wetenschappers met een afwijkende mening buiten proporties uitvergroot', aldus Gelbspan. Ook Newsweek is van mening dat de wetenschappelijke verdeeldheid kleiner is dan wel wordt gesuggereerd, en dat de tegenstanders van het klimaatbeleid gecompromitteerd zijn.

Sinds zijn vijftigste verjaardag en het vertrek van dochter Chelsea naar de Westkust is Clinton nostalgisch en beschouwelijk gestemd. Hij mijmert hardop over de korte duur van een mensenleven en over de tijd die hem nog rest als president. Hij vraagt zich af hoe toekomstige generaties zijn twee termijnen als president zullen beoordelen. Met de blik gericht op de studenten in zijn gehoor, stelt hij de retorische vraag of hij over dertig jaar zal worden gezien als een president die tijdig gevaar onderkende en actie ondernam.

Maar bij Clinton is het nooit helemaal zeker of zijn woorden gevolgd worden door daden. Verhogingen van de belastingen en de prijzen van kolen en olie sluit hij uit, omdat het Congres en de Amerikaanse bevolking dat niet zullen accepteren. De herinnering aan het echec in 1993, toen hij de energieprijzen wilde verhogen met tien dollarcent per gallon, is nog niet vervaagd. Senaat en Huis van Afgevaardigden zullen prijsverhogingen beslist tegenhouden.

Senatoren uit kolen- en oliestaten als Kentucky, West-Virginia, Oklahoma en de Rocky Mountains-staten hebben al aangekondigd een internationaal klimaatverdrag te zullen blokkeren als de werkgelegenheid in de mijnen en op de olievelden wordt bedreigd. Senatoren uit de autostaten Ohio, Illinois en Michigan hebben vooruitlopend op Bonn en Kyoto ook al dreigende verklaringen op de fax en op hun websites gezet.

0C LINTON beschouwt de opwarming van het klimaat en de Amerikaanse reactie als een kwestie waarmee hij de geschiedenis in wil gaan. Presidenten maken zich altijd zorgen over hun historische nalatenschap. Maar zijn politieke marges zijn klein', legt Alden Meyer, directeur overheidsrelaties van de Union of Concerned Scientists uit.

'Prijsverhogingen om de consumptie van energie drastisch te verminderen, vormen de meest voor de hand liggende oplossing. Maar Amerikanen hebben een historische afkeer van belastingen, zeker van federale belastingen. De prijzen van energie kunnen alleen omhoog als zij worden gecompenseerd door belastingverlagingen elders, en als het geld niet wordt gebruikt voor de verhoging van de overheidsuitgaven. Ik denk dat Amerikanen willen betalen voor een schoner milieu, maar niet voor een grotere overheid', aldus Meyer.

Oplossingen die leiden tot hogere benzine- en elektriciteitsrekeningen worden ook door vice-president Al Gore niet meer van harte gesteund. 'Gore heeft de sleutel in handen. Clinton beschouwt Gore als zijn opvolger. Het is Gore die als president een internationaal klimaatverdrag zal moeten voorleggen aan de Senaat en dit verdrag zal moeten uitvoeren. De vice-president verkeert in een zeer lastige positie. Zijn populariteit daalt als gevolg van het schandaal over de financiering van de verkiezingscampagne. En belangrijker, de vakbeweging staat zeer gereserveerd tegenover maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen', vertelt Meyer.

De terughoudende opstelling van de overkoepelende vakbeweging AFL-CIO is voor de groene vice-president een teleurstelling. De bonden van mijnwerkers, chauffeurs en werknemers in de chemie hebben zich aangesloten bij de campagne van het bedrijfsleven. Deze bonden domineren het debat in de AFL-CIO. 'Gore is kansloos zonder de vakbeweging. De bonden zullen in de campagne van 2000 zijn belangrijkste machtsbasis en bron van inkomsten vormen. De vraag is of Gore de bonden durft te weerstaan. Ik denk het eigenlijk niet', aldus Meyer.

De voorzitter van de AFL-CIO, John Sweeney, heeft het Witte Huis al gewaarschuwd uiterst voorzichtig te werk te gaan. 'De economische belangen van de Verenigde Staten zijn enorm. De economie, de werkgelegenheid van miljoenen, is niet iets waar je risico's mee neemt. Overhaaste beslissingen en ondoordachte verdragen moeten vermeden worden. Het is essentieel dat we zeer voorzichtig opereren', aldus de bedaagde Sweeney in de marge van de bijeenkomst op de Georgetown Universiteit.

Het zijn woorden die door het economisch team van president Clinton achter de schermen in iedere discussie worden aangehaald. De minister van Financiën Rubin, onderminister Summers en Gene Sperling, Clintons belangrijkste economische adviseur, hebben gewaarschuwd tegen maatregelen die een economische omwenteling kunnen veroorzaken.

'Er is een overdaad aan wetenschappelijke en economische bewijslast dat het tijd is om tot actie over te gaan. Maar we hebben de beste werkwijze om milieudoelstellingen te verenigen met ons hoofddoel - het bevorderen van sterke economische groei - nog niet gevonden', aldus Summers, de voormalige hoofdeconoom van de Wereldbank.

Alle aanwijzingen doen vermoeden dat de economen het debat in het Witte Huis zullen winnen. Dat betekent dat de Verenigde Staten hoogstwaarschijnlijk komende week zullen voorstellen de uitstoot van broeikasgassen in 2010 te zullen terugbrengen tot het peil van 1990. De Europese Unie gaat met een verlaging van 15 procent vanaf het peil van 1990 veel verder, en Japan stelt een compromis van vijf procent voor. De contouren van een groot conflict in Kyoto beginnen zichtbaar te worden.

Het Witte Huis ziet de Europese opstelling als een 'politieke show'. Leuk voor een goede pers, leuk voor linkse ministers van milieu, maar als onderhandelingsbod om tot een verdrag te komen, niet serieus. Het Japanse compromis komt dichter in de buurt, maar lijkt nog te drastisch voor Amerikaanse consumptie. Als het energieverbruik in het huidige tempo wordt voortgezet, zal de uitstoot in de VS in 2010 bijna 20 procent boven het niveau van 1990 liggen. Het terugdringen van de emissies naar het peil van 1990 wordt dan ook gepresenteerd als een grote inspanning.

Minstens zo lastig is het probleem van ontwikkelingslanden als China, Brazilië, India en Mexico. Volgens economische modellen en computerberekeningen zullen deze landen in 2035 verantwoordelijk zijn voor 50 procent van de kooldioxidevervuiling in de wereld. Toch zijn deze landen op het ogenblik niet rechtstreeks betrokken bij de klimaatonderhandelingen.

'Het is duidelijk dat de hele wereld moet meewerken aan een klimaatverdrag. Het is onaanvaardbaar als landen als China niet op enig moment ook onderworpen worden aan de afspraken', zegt Clinton. Hij reageert daarmee op een niet-bindende resolutie van de Amerikaanse Senaat, waarin geëist wordt dat armere landen niet buiten schot blijven.

Het Amerikaanse voorstel is niet alleen gebaseerd op economische en politieke gronden. Wat in de milieubeweging snerend 'het Amerikaanse techno-optimisme' wordt genoemd, speelt een grote rol. Clinton en vooral Gore kunnen bevlogen praten over groene technologieën zoals zonne- en windenergie, vernieuwbare brandstofcellen voor auto's, ethanolmotoren en talloze andere mogelijkheden.

'Iedere expert in Amerika weet dat het technologische fruit laag hangt en rijp is om te plukken', denkt Richard Richels van het Electric Power Research Institute in Palo Alto. 'De vraag is hoeveel fruit je kunt plukken en hoe snel je het kunt eten. Anders gezegd, het zal geruime tijd duren voordat complete sectoren, zoals de auto-industrie, zijn omgeschakeld. De vraag is ook of dat zonder al te veel kosten kan. Ik denk dat we onverbeterlijke technologische optimisten zijn.'

Op de parkeerplaats van Ford Ourisman loopt Michael Roy, een 35-jarige onderdirecteur van ComSat, rond een beige Expedition Limited Edition die hij net heeft gekocht. 'Mijn god. Wat een auto, hè.' Na enig vragen naar zijn denkbeelden over het milieu, zegt hij schouderophalend: 'Ik denk net als iedereen dat er een probleem is met het weer. Hoe erg het is, weet ik absoluut niet. Maar ik denk ook dat we de techologische en wetenschappelijke oplossingen al hebben. Het gaat om de toepassing op grote schaal, het gaat erom dat nieuwe technologie betaalbaar wordt. Misschien rijdt mijn zoon over vijftien jaar wel in een Ford met een ethanolmotor. Misschien'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden