Interview Xing Chen

Hersenwetenschapper Xing Chen: ‘Zicht voor blinden is binnen bereik’

Hersenwetenschapper Xing Chen wil blinden weer laten zien, met elektroden in hun hersenen. De testen op apen geven veelbelovende resultaten.

Hersenen die worden bewaard voor onderzoeksdoeleinden. Beeld ANP

Blinden weer laten zien. Het klinkt als een gegeven uit een sciencefictionfilm, maar in het Nederlands Herseninstituut boeken wetenschappers succes door met elektroden de hersenen te prikkelen. ‘Onze proefdieren, apen, kunnen al letters onderscheiden puur door hun hersenen te prikkelen’, zegt Xing Chen. De hersenwetenschapper is een van de gasten bij het Kenniscafé in De Balie in Amsterdam op maandag 18 februari, dat in het teken staat van de wetenschap en de toekomst van het zien. ‘De komende jaren willen we de stap naar mensen met blindheid maken.’

Kenniscafé ‘Verder dan je neus lang is’

Worden onze ogen slechter van het turen naar schermpjes? Hoe zag het leven van mensen eruit voor de uitvinding van de bril? Kunnen blinden ooit weer zien? Antwoorden op deze en andere vragen in het Kenniscafé in De Balie, op maandag 18 februari. Met o.a. oogartsen, hersenwetenschappers en een Nederlander met een bionisch oog die vertelt hoe hij de wereld ziet. Kaarten hier verkrijgbaar. 

Apen laten zien met een chip in hun hersenen: hoe test je zoiets?

‘We trainden de apen, die gewoon kunnen zien, eerst voor een computerscherm. Bij oplichtende rondjes leerden we ze om een bepaalde kant op te kijken met hun ogen. Ze werden beloond als ze dat goed deden. Vervolgens brachten we elektroden aan in het brein. Meer dan duizend elektroden, verspreid over de visuele hersenschors. Elk van die elektroden heeft een contactpunt, waardoor we op die plek de hersenen kunnen prikkelen met kleine elektrische stroompjes. Doen we dat in een donkere ruimte, dan zien we – met behulp van camera’s die de oogbewegingen volgen – hoe de aap daarop reageert door een bepaalde kant op te kijken. Blijkbaar ziet hij dus iets betekenisvols.’

Wat ziet de aap tijdens hersenstimulatie?

‘Dat kunnen we ze niet vragen natuurlijk. Maar we kunnen er wel indirect achter komen wat ze zien, door ze eerst te trainen om visuele stimuli van elkaar te onderscheiden en deze dan later te vervangen door elektrische stimulatie. We weten ook veel van onderzoek bij mensen die lichtpunten zien wanneer hun hersenschors gestimuleerd wordt. Bij sommige patiënten kan de prothese in het netvlies worden geplaatst. Een camera op een bril registreert wat er in de omgeving gebeurt. Die camerabeelden worden omgezet in elektrische stimulatie. De patiënt ziet dan een patroon van lichtpunten en kan op die manier de wereld aanschouwen, bijvoorbeeld doordat hij het silhouet van een hoofd ziet, of het gat van de deur. 

‘Van elektroden op het netvlies weten we al dat die helpen als de zenuwen vanaf het netvlies naar de visuele cortex nog intact zijn. Voor mensen met beschadigde zenuwen ontwikkelen we nu deze techniek.’

Sommige technieken om met elektrische stimulatie te kunnen zien, bestaan dus al voor mensen. Waarom test u dan nog op apen?

‘De prothese waaraan wij werken, kun je alleen testen in levende wezens. Anders kom je er simpelweg niet achter of de signalen goed doorkomen. Zoiets kun je beter niet direct op mensen testen, en dat mag ook niet. Om ethische redenen en omwille van de veiligheid. We werken nu met enkele dieren, en doen dat zo terughoudend mogelijk. Dat is altijd belangrijk: dat je met zo min mogelijk dieren werkt, en dat je daarnaast ook zoekt naar manieren om via ander onderzoek ook verder te komen.’

Hoe groot is de stap om blinde mensen te laten zien met hersenstimulatie?

‘In de Verenigde Staten lopen kleinschalige experimenten met elektroden in de hersenen van mensen, maar daarbij is de resolutie nog laag, waardoor het beeld vaag is. Wij zitten nu op meer dan duizend contactpunten. Daarmee kunnen de apen al aardig eenvoudige patronen van elkaar onderscheiden. Hoe meer contactpunten, hoe scherper het beeld. Elektroden in de hersenen plaatsen vergt een operatie, en zo’n operatie heeft altijd risico’s. We willen ook voorkomen dat de elektroden na een paar maanden slechter gaan werken, omdat het immuunsysteem van het lichaam het vreemde materiaal niet accepteert. 

‘We experimenteren nu met nieuwe materialen om te kijken of de elektroden dan tien jaar of langer blijven werken in het brein. Studies bij mensen zouden vanuit wetenschappelijk oogpunt zeker interessant zijn. Mensen met blindheid hebben al hulpmiddelen, van braille tot computers die tekst in spraak omzetten. We willen natuurlijk pas elektroden in de hersenen van mensen met blindheid plaatsen als we zeker zijn dat het goed werkt en veilig is, zodat de voordelen groter zijn dan de risico’s.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.