InterviewValerie Trouet

‘Herbebossen voor het klimaat is veel moeilijker dan we denken’

Onderzoek aan jaarringen van bomen leert ons veel over klimaatverandering door de eeuwen heen. De Vlaamse wetenschapper Valerie Trouet schreef er een boek over.  

De ringen van een omgezaagde boom in het bos. Beeld Getty Images/iStockphoto

De leeftijd van een boom lees je af aan zijn jaarringen − dat leert elk kind. Veel minder bekend is wat die ringen nog meer vertellen. Zo kan de dendrochronologie (de wetenschap van de ‘boomtijdkunde’) echte Stradivarius-violen en eeuwenoude schilderijen onderscheiden van vervalsingen. In haar net verschenen boek ‘Wat bomen ons vertellen’ beschrijft de Vlaamse dendroklimatoloog Valerie Trouet, werkzaam aan de universiteit van Arizona, glashelder hoe jaarringonderzoek bijdraagt aan kennis van klimaatverandering.

Die wetenschap kan inmiddels terugkijken op het klimaat van de afgelopen 2.500 jaar, onder meer doordat bomen bij lange droogteperiodes dunnere jaarringen maken.

Gewapend met uw wetenschap zet u zich af tegen klimaatsceptici die de huidige opwarming van de aarde afdoen als natuurverschijnsel, zoals de grote opwarming tijdens de Middeleeuwen.

‘Ja, omdat de verschillen groot zijn. Tussen de jaren 800 en 1200 was het in Europa warmer dan normaal. Na 1500 werd het opvallend kouder. We weten heel goed waarom de aarde nu opwarmt: als gevolg van CO2-uitstoot. Het klimaat verandert door vulkaanuitbarstingen en door schommelingen in de baan van de aarde om de zon. Het grote verschil met nu is dat het in de Middeleeuwen wel warmer was, maar enkel in Europa, niet wereldwijd. De huidige opwarming doet zich wel wereldwijd voor. En dus is er iets anders aan de hand.’

Valerie TrouetBeeld Foto: Koen Broos

U zet zich ook af tegen technologische oplossingen van de ecomodernisten, zoals via artificiële vulkaanuitbarstingen krijtstof of sulfaat in de atmosfeer sproeien om afkoeling te bereiken.

‘We moeten af van de tegenstelling tussen klimaatactivisten en ecomodernisten. Ik noem mezelf klimaatpragmatist. Louter natuurlijke oplossingen zijn niet toereikend meer om de opwarming te stoppen; met alleen techniek komen we er ook niet. Het probleem met dat laatste is dat er veel risico’s aan zitten. Aan jaarringen van bomen kunnen we zien wat de klimatologische gevolgen van artificiële vulkaanuitbarstingen zouden kunnen zijn. Je speelt dan niet alleen met de temperatuur, maar ook met neerslagpatronen, en dus enorme gevolgen.’

Wat is voor een dendroklimatoloog dan de oplossing?

‘Het is evident dat we een einde moeten maken aan ontbossing. Herbebossen om meer CO2 te kunnen opnemen is belangrijk. Maar het is ook veel complexer dan vaak wordt voorgesteld. Je moet dan ook beschermen tegen bosbrand of insectenplagen, anders is het effect meteen tenietgedaan. Het is uiterst riskant om miljoenen jaren aan opgespaarde koolstof van fossiele brandstoffen in korte tijd in de atmosfeer te brengen en er vervolgens op te vertrouwen dat de huidige en toekomstige bossen het eruit kunnen halen. Het gaat er ook niet om hoeveel bomen je aanplant, maar hoeveel je er kunt behouden om jaar na jaar koolstofdioxide uit de atmosfeer te halen. Plant je dan snelgroeiende bomen aan die niet lang leven en waarvan het hout nauwelijks bruikbaar is, of plant je traag groeiende bomen aan die minder snel opslaan? Plant je bomen aan die zijn aangepast aan het huidige klimaat, of tegen het klimaat dat we over 50 jaar zullen hebben?’

U pleit in uw boek voor meer samenwerking tussen dendrochronologen, boswachters, ecologen, geografen, antropologen, biochemici, atmosfeerwetenschappers, hydrologen en beleidsmakers. Hoe moet die eruit zien?

‘Momenteel ligt een groot deel van het luchtverkeer stil, we beperken vele activiteiten. Zelfs dan blijken we nog maar 8 procent van onze CO2- uitstoot te verminderen. Dit zouden we eigenlijk jaar na jaar zo moeten doen om die gewenste 1,5 graad minder te halen. Dat vergt structurele keuzes als investeringen in hernieuwbare energie en de-investeringen in fossiele brandstoffen. De aanpak schiet nu nog tekort. Niet vanwege gebrek aan kennis, maar aan politieke moed.’

Wat is de grootste uitdaging in uw vakgebied?

‘Een van de grootste is meer inzicht te krijgen in de exacte rol van bomen in de opslag van CO2. Hoeveel een bos opneemt, is niet constant, maar varieert per jaar. De vraag is nog hoeveel er in het hout wordt opgeslagen, en hoeveel in de bladeren, die elk jaar ook weer afvallen. Daar valt nog veel te onderzoeken.

Het meeste weten we over bomen en klimaat in de gematigde streken. De tropen, die krimpen of juist uitdijen bij temperatuurwisselingen, vormen een nieuwe uitdaging. Onderzoek daarnaar is veel complexer. Jaarringen ontstaan mede door seizoenswisseling. Die heb je minder in de tropen, je hebt er zelfs nauwelijks kortere en langere dagen. Probleem is ook dat het overgrote deel van de bomen in de tropen loofbomen zijn; de ringstructuur in naaldbomen is veel duidelijker dan bij loofbomen.

Met mijn boek wil ik laten zien dat dit zowel interessante als spannende tijden zijn om wetenschapper te zijn. Hier in de VS wordt wetenschap door sommigen als elitair beschouwd. Feiten worden ontkend. En dus moet je ze uitleggen, begrijpelijk en overtuigend. Wetenschap is niet saai.’

Wat bomen ons vertellen, een geschiedenis van de wereld geschreven in jaarringen Uitgeverij Lannoo, 2020.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden