Helpt een badje ochtendurine tegen wintertenen?

Grootmoeders hebben zo hun eigen middeltjes om kwalen op te lappen. In die categorie valt de alternatieve behandeling van wintertenen die ook tijdens het spreekuur van de huisarts nog wel eens opduikt: dokter, helpt het als ik over mijn wintertenen plas?

Beeld Colourbox

Ook hoogleraar dermatologie Tamar Nijsten noemt het 'een klassieker'. 'Niet alleen bij wintertenen, ook bij voetwratten zou urine helpen.' De redenering daarachter is nog wel te doorgronden voor Nijsten. 'In urine zit ureum. Dat is een afbraakproduct van stikstof, een stof die we in de dermatologie gebruiken om de bovenlaag van de huid, op te lossen.' Ware het niet dat de concentratie ureum in urine veel te laag is, niet lang genoeg met de huid in contact komt en daarom niet werkzaam is.

De logica van het voetplassen bij wintertenen ontgaat de dermatoloog echter. 'Misschien omdat het opwarmt? Dat is namelijk de enige preventie die wij kennen tegen wintertenen: warm maken en houden.'

Invaliderende kwaal

Een winterteen klinkt misschien onschuldig, iets met opwarmen bij de haard na het schaatsen. Niets is minder waar. 'Mensen onderschatten het vaak, het kan een zeer pijnlijke invaliderende kwaal zijn', zegt Nijsten.

Wintertenen, ook wel koudebuilen (pernionis in het Latijn) genoemd, ontstaan door een abnormale reactie van de bloedvaten op kou. De vaten knijpen dicht om afkoeling tegen te gaan, maar gaan vervolgens niet meer open. Dat veroorzaakt een zuurstoftekort, dat samen met de afkoeling weefselschade kan geven. Mensen voelen in eerste instantie een branderig gevoel, gevolgd door pijn en in een later stadium jeuk.

Ter compensatie van de bloedblokkade gaan de haarvaatjes aan het oppervlakte van de huid wijd open staan. Het gevolg: rode, gezwollen tenen, vingers of welke uitstekende lichaamsdelen dan ook. Soms zelfs met blaren.

De oorzaak van wintertenen en -handen is niet bekend, zegt Nijsten. Sommige mensen hebben meer aanleg dan anderen. Nijsten ziet vaker vrouwen met de kwaal, maar dat kan ook zijn omdat vrouwen sneller naar de dokter gaan dan mannen met vergelijkbaar leed. 'Net zoals mannen niet naar de weg willen vragen.'

Oma geeft (soms) wél de juiste raad

Aardappelsap drinken of boter op je hoofd smeren? Natuurlijk helpen zulke huismiddeltjes niet. Of toch? Wetenschappers zien soms wel degelijk de waarde van oma's raadgevingen (+).

Rode peper

Het beste dat een mens ertegen kan doen, is zich wapenen. 'Goede schoenen en sokken die niet te strak zitten, geen synthetische panty's maar katoen of wol: hoe meer luchtlaagjes tussen huid en kleding hoe beter je je eigen lichaamswarmte vasthoudt', zegt Nijsten.

Bij mensen met ernstige klachten geeft de (huis)arts nog wel eens medicatie om de bloeddruk te verlagen, dat zorgt ook meteen voor een betere bloeddoorstroming.

Een ander vaak genoemd middel bij voetkwalen is capsaïcinecrème, zalf met een rode peperextract. Zo'n zalf werkt irriterend, het prikkelt de zenuwuiteinden die meteen in actie schieten en vervolgens uitgeput zijn. Daarna zenden ze een tijdje minder prikkels door. 'Je verdooft er pijn of jeuk even mee', zegt Nijsten. 'Dat werkt maar zo kort, dat je de hele dag aan het smeren bent, zonder dat het ingrijpt op de bloedvaatjes.'

Ook een vraag? gezond@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden