WILD IDEEDromen

Helpen dromen los te komen van vastgelopen gedachten?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: helpen dromen los te komen van vastgelopen gedachten?

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Tijdens een droom gebeuren de raarste dingen. We zweven of vliegen bijvoorbeeld, zo over bomen of gebouwen heen. Dromen zijn buitengewoon vreemd en precies dát bracht informatiewetenschapper Erik Hoel van Tufts University op een nieuwe theorie: wat nou als dromen expres op hallucinaties lijken? Met de fantasiegebeurtenissen kan het brein ingesleten patronen laten opschudden om zo de volgende dag flexibeler om te gaan met problemen waarop we eerder vastliepen, stelt hij in een voorpublicatie op wetenschapssite arXiv en in New Scientist. Hoel laat zich inspireren door de robotwereld, waar ingenieurs al langer fantasiesimulaties gebruiken om te voorkomen dat zelflerende machines vastlopen. ‘Daar weten ze dat allang’, zegt hij.

Wat is er zo wild aan?

Hoels droomtheorie is opmerkelijk omdat wetenschappers zich doorgaans verre houden van verklaringen over dromen zelf. Eerder beschouwen ze dromen als een soort bijwerking van andere slaapprocessen: het brein ruimt herinneringen en emoties op en daar ben je je tijdens een droom dan half bewust van. Volgens Hoel doet de droom dus juist zélf iets bijzonders.

‘Zijn benadering van dromen in de context van hoe computers leren is heel origineel’, zegt Lara Rösler, neurowetenschapper aan het Nederlands Herseninstituut (NIN), die onder meer slaap onderzoekt. ‘Met zo’n kruisbestuiving gaat de wetenschap vooruit.’

Waarom zou het kunnen kloppen?

En jawel – computers leren beter van iets wat op droomwerelden lijkt. Bijvoorbeeld de manier waarop onderzoekers van het bedrijf OpenAI een robothand hebben geleerd om een Rubiks kubus op te lossen, ’s werelds bekendste draaipuzzel. Oefenen met een echte kubus blijkt dan niet voldoende voor de robothand. De machine kan dan in een verkeerde leerervaring vastlopen en geen uitweg zien voor verbetering. Maar als de onderzoekers de robot onderdompelen in een computerspel-achtige wereld waarin bijvoorbeeld de zwaartekracht verandert – noem het dromen, zegt Hoel – lukt het de computer wel.

Hoel vergelijkt die situatie met hoe frustrerend het kan zijn voor mensen om iets nieuws te leren. Hij moest ooit voor een lesopdracht binnen één dag jongleren onder de knie krijgen. Dat ging in de avond maar matig en het werd niet beter. ‘Maar na een nacht slapen, en dus ook dromen’, vertelt Hoel, ‘lukte het de volgende ochtend ineens wel, en dat zonder extra te oefenen.’ Dat het brein met dromen de eigen leerervaringen zou kunnen opschudden, noemt Rösler ‘in beginsel plausibel’.

Wat spreekt de theorie tegen?

Maar Hoels theorie is wel erg lastig te bewijzen, zegt Rösler. Meekijken met wat mensen beleven tijdens een droom kan niet en dus moeten wetenschappers het doen met verhalen van dromers. ‘Dat blijven subjectieve methoden’, zegt ze. ‘Daarom wagen de meeste wetenschappers zich er niet aan.’

Een ander probleem is dat slapen – met of zonder dromen – wel degelijk de hersenen opruimt, wat óók goed kan zijn voor leren. De enige manier om te onderzoeken of dromen daarbovenop een speciale leerfunctie hebben, is door dromen op een of andere manier uit te schakelen terwijl mensen nog wel kunnen slapen, zegt Rösler. ‘Bij muizen weten we niet eens hoe je dat zou kunnen doen.’ Hoel erkent dat probleem. ‘We hebben het volgende niveau aan neurowetenschap nodig om dit te kunnen onderzoeken. Dat duurt misschien nog wel tientallen jaren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden