Helden denken niet - ze dóen

'Extreem altruïsme', zoals je leven in de waagschaal zetten om een ander te redden, maakt deel uit van de normale menselijke natuur.

Heldendaden verrichten we intuïtief, zonder nadenken. Beeld afp
Heldendaden verrichten we intuïtief, zonder nadenken.Beeld afp

Heldendaden verrichten we intuïtief, zonder nadenken. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek onder 51 gedecoreerde helden. Ze grepen in tijdens steekpartijen, bevrijdden mensen uit brandende auto's en haalden drenkelingen uit het water. De studie staat in het nieuwste nummer van Plos One.

De onderzoekers wilden weten of aan heroïsch gedrag een bewuste afweging voorafgaat, bijvoorbeeld om angst te overwinnen. Dat blijkt niet het geval. Uit analyses van interviews met 51 van deze helden, blijkt dat zij direct handelden en niet eerst nadachten. Ook als er enige tijd was voor reflectie - één tot twee minuten - reageerden de helden op de automatische piloot.

De interviews werden systematisch beoordeeld door honderden lezers. Ook een computerprogramma analyseerde het intuïtieve en reflectieve karakter van de teksten.

Altruïsme en samenwerking is het thema van onderzoeksleider David Rand van de universiteit van Yale. In speciale computerspellen met geld zag Rand eerder al dat deelnemers egoïstischer handelen naarmate ze meer tijd krijgen om na te denken.

Samenwerking

Extreem altruïsme, zoals het riskeren van je eigen leven voor een ander is niet aangeboren, benadrukt Rand. Volgens de Amerikaan weerspiegelt dit soort heroïek de normale menselijke bereidheid tot samenwerking in het dagelijks leven. Omdat sociaal gedrag loont, maken we ons dat gedrag dusdanig eigen dat we het intuïtief ook in extreme omstandigheden toepassen.


Psychologe Lidewij Niezink, die in 2008 promoveerde op altruïsme, ziet in de studie ook bevestigd dat 'extreem altruïsme geen afwijkende uitspatting is, maar juist voortkomt uit ons normale zijn'. Niezink, niet betrokken bij het onderzoek, ziet overeenkomsten met een klassieke studie van Samuel en Pearl Oliner naar de motieven van mensen om tijdens de Tweede Wereldoorlog hulp te bieden aan Joden in Europa. 'Ook dat altruïsme was een uitvloeisel van hun normale manier van doen en de gedragsregels die ze zich eigen hadden gemaakt.'


Volgens de econometrist Matthijs van Veelen, die in het verleden samen met Rand onderzoek deed naar altruïsme, sluiten de uitkomsten mooi aan bij eerdere studies van Rand.


'Ook toen liet Rand zien dat zodra mensen meer reflecteren er een kans bestaat dat ze toch maar niet te hulp schieten.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden