WetenschapKlopt dit wel?

Heerlen heeft het oudste gebouw in Nederland – Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: de restanten van het oudste gebouw in Nederland zijn in Heerlen te vinden.

Thermenmuseum HeerlenBeeld Diana Scheilen

Van wie komt die claim?

Archeologie is geen wedstrijd, maar afgelopen week leek het wel zo. Want, zo zou blijken: wie écht het alleroudste gebouw van het land wil zien, moet in Heerlen wezen. Nieuw onderzoek onthult namelijk dat het Romeinse badhuis daar uit het jaar 63 tot 73 na Christus stamt. Genoeg voor de kwalificatie ‘oudste van Nederland’, aldus het NOS Journaal, dagblad De Limburger en een persbericht dat in het postvakje van de wetenschapsredactie belandt.

Klopt het?

Maar de Romeinen waren vast niet de eerste mensen die eens iets in Nederland waagden te bouwen, zou je denken. Er zijn dan ook heus wel oudere bouwsels gevonden, blijkt wanneer we oudheiddeskundige Jona Lendering spreken. ‘Je kunt zeggen: de hunebedden. Maar als je dat niet meetelt als gebouw, hebben we plattegronden van heel wat boerderijen uit de IJzertijd en de Bronstijd.’ Zo’n 700 jaar eerder dan het Heerlense badhuis stonden er al ‘ijzertijdboerderijen’ in Nederland, met rieten daken en wanden van leem en stro. In Dongen staat een replica.

Dat er oudere bouwsels in Nederland hebben bestaan, erkent Heerlens badhuis-onderzoeker en conservator Karen Jeneson direct. Je kunt daarvoor zelfs nog duizenden jaren verder terug in de tijd, vertelt ze enthousiast: ‘De eerste bouwers waren toch wel de bandkeramiek-boeren. Die zetten heel bijzondere langhuizen op palen, op de löss-grond hier in Limburg.’

Maar waarom dan toch spreken van het oudste gebouw in het persbericht en tegenover de media? ‘Als wetenschapper wil ik daar eigenlijk helemaal niet aan meedoen’, zegt Jeneson. ‘Het is een semantische discussie. Maar wat ik zelf gewoon merk bij het opstellen van het persbericht is dat je bijna wordt gedwongen tot zo’n soort claim. Dat is waar voorlichters naar vragen: de grootste, de kleinste of de oudste.’

Jeneson vindt de keus desondanks ook wel te verdedigen. Grote delen van dit badhuis staan er ook nog echt en kun je met eigen ogen zien. ‘En het is helemaal van steen, met gemetselde fundamenten, stenen muren en een pannendak. In die zin is dit wel het oudste, nog bestaande gebouw.’

Lendering begrijpt de voorlichterstactiek wel. ‘Het Thermenmuseum in Heerlen is prachtig, maar bijna niemand gaat erheen.’ In de strijd om aandacht en onderzoeksgeld ziet Lendering echter continu ‘kinderachtig pulpnieuws’ verschijnen over wie de oudste is. Hij verwijst daarbij naar de reactie van het Nijmeegse Museum het Valkhof over het Heerlense nieuws. Conservator Annelies Koster benadrukte tegenover Omroep Gelderland dat Heerlen nu ineens níét de oudste stad van Nederland mag heten. Heerlen is volgens haar een leuk ‘weggendorpje’ geweest met een mooi badhuis. ‘Prachtig, maar Nijmegen is en blijft de oudste stad van Nederland.’

Eindoordeel

In Nederland hebben wel degelijk oudere gebouwen gestaan dan het Romeinse badhuis in Heerlen. Het is desondanks een van de best bewaarde bouwsels uit die tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden