MEDIAWIJSHEID

Heeft u een kortere aandachtsspanne dan een goudvis?

'Mens heeft kortere aandachtsspanne dan goudvis'

Hoe kunnen weetjes die overduidelijk onzin zijn door veel mensen zo serieus worden genomen? Maarten Keulemans besloot er een te onderzoeken.

Beeld .

Het besprong me in een lift op kantoor, op zomaar een ochtend, vanaf een reclameposter die iemand daar had opgehangen. En toen het me eenmaal had gegrepen, het weetje, liet het me niet meer los. Als een vuiltje in je oog dat maar niet wil verdwijnen.

'We hebben een kortere aandachtsspanne dan een goudvis', zo gingen de woorden. Even googelen leert dat het zelfs nog wat uitgebreider is: mensen hebben een aandachtsspanne van 8 seconden, een goudvis heeft er 9. Dat lijkt me onzin: het simpele feit dat u dit leest (en uw goudvis niet) zegt al genoeg. Toch leverde mijn zoekactie 30 duizend treffers, een teken dat de 8-secondenregel gretig rondgaat.

Waar komt zo'n feitje eigenlijk vandaan? Zo'n nauwkeurige uitspraak, die moest toch te herleiden zijn? Opeens wist ik wat me te doen stond. Ik zou op zoek gaan, dit onbenullige weetje tot op de bodem uitzoeken. Om de kriebel weg te krijgen. En omdat ik opeens het gevoel kreeg dat er hier misschien wel iets groters op het spel stond: waar is onze kennis eigenlijk op gestoeld?

En misschien wilde ik het gewoon ook wel opnemen voor de mensheid: we laten ons toch niet voor goudvis uitmaken?

Advertentie

Een paar maanden geleden rolden er nieuwskoppen over het web die zeiden: 'Human attention span 8 seconds, say researchers'. Het spoor leidt naar Canada, naar een 52 pagina's tellend onderzoek waarop in dunne, schreefloze letters staat: 'Attention spans'.

Nou ja, onderzoek. Het rapport in kwestie is meer een als onderzoek aangeklede stunt van de afdeling advertising van Microsoft Canada - de advertentieafdeling, dus. En die 8 seconden staan inderdaad wel in grote, sierlijke letters voor in het rapport, het is alleen helemaal geen uitkomst van het onderzoek. Het is zomaar een leuk cijfer dat de opstellers van internet hebben geplukt, als garnituur voor de titelpagina. Afkomstig van een site genaamd statisticsbrain.com, antwoordt een marketingmevrouw per omgaande mijn e-mail - zo zijn ze bij de afdeling verkoop ook wel weer.

Gepassioneerde getallenmensen

Statisticsbrain.com, dus. De website in kwestie blijkt een verzamelplek voor allerlei 'statistieken' zonder officiële status: bijeengebracht door 'een groep gepassioneerde getallenmensen' met een liefde voor 'de puurheid van cijfers', zo lees ik. Inderdaad vind je er de getallen die ik achtervolg: 8 seconden mens, 9 seconden vis. Ook de bron staat erbij: een studie van een zekere Harald Weinrech van de Universiteit van Hamburg.

Alleen: die studie - over hoe lang mensen naar internetpagina's kijken - komt uit op heel andere cijfers. Het getal 8 seconden komt er niet in voor. Goudvissen trouwens ook niet. Natuurlijk mail ik de gepassioneerde getallenmensen van Statistics Brain, maar zonder resultaat, ze zijn de verkoopafdeling van Microsoft niet.

Zo volg ik het kruimelspoor, via allerlei nieuwsarchieven en databases, terug door de tijd.

Webwinkel

In 2012 - jaren vóór het Microsoft-onderzoek - noemen diverse nieuwsbronnen de 8 seconden ook, nu met als bron persdienst Associated Press. Maar in het archief van dat persbureau is zo'n bericht niet te vinden.

In 2011 blijkt de '8 seconden aandacht' opeens iets te maken hebben met klanten die wachten voor een webwinkel op internet. 'De gemiddelde aandachtsspanne van een online klant kan zo weinig zijn als 8 seconden', schrijft een Amerikaanse krant in februari van dat jaar.

En dan, in 1999, duikt er eindelijk weer een concrete bron op waaraan het verhaal ontleend kan zijn. Het blad TechWorld schrijft dan dat 'mensen bereid zijn om gemiddeld 8 seconden te wachten tot een webpagina downloadt, volgens een studie van Zona Research'.

Uit de digitale oertijd

Zona Research, dat was destijds een tamelijk toonaangevend onderzoeksbureau voor de digitale markt. Ik zoek het rapport erbij. En inderdaad: daar zijn ze weer, de 8 seconden.

'Onder internetmarketeers is de zogenoemde '8-secondenregel' een vaak aangehaalde standaard', aldus het rapport. 'Hoewel weinig mensen zich precies kunnen herinneren wanneer of waar die term voor het eerst opdook, wordt tegenwoordig alom geloofd dat als internetters een pagina niet binnen 8 seconden kunnen laden, het gevaar bestaat dat ze hun zaak meenemen naar een andere internetbestemming.' 'Alom geloofd', 'een vaak aangehaalde standaard'. Ook Zona Research heeft het dus van horen zeggen. Pure overlevering uit de digitale oertijd. Een feitje, dat af en toe opeens onze kant op stuitert, als een rapport het oprakelt, een bedrijf het noemt, of een site het noteert. Al een jaar of twintig.

Vanaf dat moment begint het spoor te vervagen. Maar alles duidt erop dat de 8 seconden écht al heel lang onder ons zijn.

Geen evidentie

Een hoogleraar kunstgeschiedenis weet dat 8 seconden aandacht in de museumwereld 'een alom gehoorde statistiek is die de hoeveelheid tijd berekent die een gemiddelde museumbezoeker doorbrengt voor een kunstwerk'. En in 1982, lang vóór het digitale tijdperk, klaagt een boekenuitgever dat mensen nergens meer tijd voor hebben: 'Televisie, fastfood en dagelijkse postbezorging hebben de attentiespanne van de gemiddelde Amerikaan gereduceerd tot ongeveer 8 seconden.'

Acht psychologen met een specialisme op het gebied van aandacht en geheugen, raadpleeg ik. En stuk voor stuk reageren ze hoofdschuddend. 'Vanuit de wetenschap is hier geen evidentie voor', constateert hoogleraar cognitieve psychologie Jan Theeuwes (VU Amsterdam).

'Het is bekend dat mensen in staat zijn om over veel langere periodes zelfs vrij saaie taken met volle aandacht uit te voeren. Zoals het in de gaten houden van vliegtuigen in de lucht op een controlescherm', stelt Elkan Akyurek (Rijksuniversiteit Groningen). 'Na een langere periode treedt vermoeidheid op en zakt de prestatie. Maar dan hebben we het toch wel over een uur of meer.'

'Communicatie in 8'

'Misschien', oppert Heleen Slagter (Universiteit van Amsterdam), 'heeft iemand na 8 seconde genoeg informatie om door te gaan naar het volgende schilderij. Maar dat is natuurlijk heel wat anders dan je vermogen om de aandacht erbij te houden.'

Niet dat het weetje van de 8 seconden zich door die wetenschap laat tegenhouden. Technologie-insituut MIT raadt aan om bij een presentatie dia's nooit langer dan 8 seconden te tonen. Het bedrijf 8Seconds helpt nieuwsbrieven zo bondig mogelijk te schrijven. Marketeers schrijven hele verhandelingen over wat kernachtig 'Communicate in 8' is gaan heten. Er blijkt zelfs een punknummer getiteld Short Attention Span te bestaan. Het duurt 8 seconden.

Intussen horen we 30 weetjes per dag, licht ons brein op in de hersenscanner als we een feitje horen en slaat het hart van een vrouw een keertje over als een man haar een weetje vertelt dat haar bevalt.

Wat zegt het precies dat zo'n cijfertje meteen door je vingers glipt, als je er een uit de lucht plukt en aan nader onderzoek ontwerpt, zomaar in de lift op kantoor?

En de goudvis?

Dat een goudvis 9 seconden aandacht zou hebben, gaat naar alle waarschijnlijkheid terug op een andere, klassieke mythe: dat een goudvis een kortetermijngeheugen zou hebben van 3 seconden. Bedacht om te rechtvaardigen dat het dier aldoor rondjes zwemt in zijn kom: niet zielig, bij ieder rondje ervaart hij het uitzicht als nieuw.

De verdriedubbeling naar 9 seconden duikt voor zover valt na te gaan voor het eerst op in 2002 bij het BBC-radioprogramma Going Digital. Dat bracht toen het aloude weetje dat mensen maar 8 seconden op een website blijven als nieuws, 'één seconde korter dan de aandachtsspanne van een goudvis'. Blijkbaar laat het geheugen ook BBC-redacteuren weleens in de steek.

Het verhaal is overigens onzin.

Laboratoriumonderzoek wijst uit dat vissen in elk geval vijf maanden lang informatie vasthouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.