Wetenschap Dark Mode

Heeft het echt zoveel voordelen, die donkere modus in de avonduren?

Ook Apple en Google hebben hun software uitgerust met de dark mode, waarbij het scherm donker kleurt in de avonduren. Dat zou vele voordelen bieden. Drie claims onderzocht. 

Beeld Van Santen & Bolleurs

Een bleke twintiger zit in een gedimde ruimte voor drie zwarte schermen met een capuchon ver over zijn hoofd. Op de schermen tovert hij codes tevoorschijn in groene letters, cijfers en symbolen, om in te breken in een kwaadaardig internationaal bedrijf. Het donkere beeldscherm van de hacker,  zoals die stereotypisch in Hollywoodfilms te zien is, heb je tegenwoordig binnen een paar klikken thuis, op elk apparaat.

De donkere modus, een alternatieve weergave waar de achtergrond donker kleurt en de letters licht, heeft volgens techbedrijven en talloze online-artikelen veel voordelen, die verder gaan dan esthetiek. 

Misschien is het onlangs verschenen Apple’s iOS 13 wel het bekendste voorbeeld. Eerder dit jaar introduceerde Apple ook het MacOS-systeem Mojave. Bij beide systemen is veel aandacht voor de donkere modus. Apple stelt dat je je hiermee beter kunt concentreren. Zo zouden foto’s meer contrasteren met de achtergrond.  Ook is deze modus volgens Apple ‘rustiger voor je ogen’, overigens alleen ’s avonds en bij gedimd licht.

Onlangs lanceerde Google de bètaversie van het nieuwe besturingssysteem Android Q, met de ‘dark mode’ als een van de nieuwe functies. Ook Google ziet veel voordelen in het gebruik van een donker thema: afhankelijk van het scherm kan het de batterijduur van je apparaat verlengen, het zou de zichtbaarheid voor mensen met slecht zicht verbeteren en gevoeligheid voor fel licht verminderen. 

Google en Apple zijn niet de enige met een nachtoptie. Zo deed kantoormessenger Slack in maart het licht ‘s avonds uit en livestream-gameplatform Twitch begin dit jaar. Van Twitter verscheen al in 2016 een donkere variant. Deze was volgens gebruikers nog lang niet donker genoeg, en zo kwam er in maart dit jaar een ultrazwarte optie. Ook de Nederlandse nieuwssite Nu.nl doet sinds vorig jaar mee.

Claim 1: De donkere modus is rustiger voor je ogen

De claim van Apple dat de donkere modus ‘rustiger voor je ogen’ is klinkt vaag, zegt Maarten Kamermans, neurofysioloog en onderzoeker bij het Nederlands Herseninstituut. ‘Gebaseerd op de bouw van het netvlies is er geen argument waarom witte letters op een zwarte achtergrond rustiger zouden zijn dan andersom.’

Het is wel prettig voor de ogen als de verlichting van het apparaat even sterk is als het licht van de omgeving. Je netvlies past zich namelijk aan de lichtintensiteit aan. ‘Als je bijvoorbeeld in een donkere kamer naar je laptop kijkt die fel schijnt en vervolgens naar een donker deel in de kamer, zie je maar weinig details in het donkere deel’, legt Kamermans uit. ‘Als je vervolgens naar het lichte deel kijkt, kan dat te fel zijn voor je ogen. Misschien bedoelen ze dat met rustig.’ Dark mode kan misschien iets helpen om het lichtcontrast met dat van de omgeving te verkleinen, maar dan moet je ook de helderheid van je scherm lager zetten.

Sommige oogziekten kunnen lichtschuwheid veroorzaken. ‘Vooral hoornvliesaandoeningen, oogontstekingen en aandoeningen die de lichtgevoelige cellen in het oog beïnvloeden’, zegt Caroline Klaver, wetenschappelijk onderzoeker en oogarts. ‘De eerste twee treden vaak op na een trauma of infectie en zijn meestal tijdelijk. Ze komen relatief vaak voor. Aandoeningen aan de lichtgevoelige cellen zijn zeldzamer en komen bij minder dan een op de tienduizend mensen voor. Bij elkaar is dus maar een heel klein deel van de bevolking lichtgevoelig.’ Een specialist van het Bartiméus, een (onderzoeks)instelling voor blinden en slechtzienden, zegt dat het per persoon met lichtgevoeligheid verschilt of ze inderdaad wat aan de donkere modus hebben. Voor sommige mensen zijn donkere schermen juist heel vervelend.

Claim 2: De donkere modus is beter voor je slaap

Hoogleraar psychofysiologie Gerard Kerkhof van de Universiteit van Amsterdam lijkt het nogal kort door de bocht. ‘Beter voor slaap doet het kennelijk goed als reclamekreet, maar in dit geval is het wel erg doorgeschoten.’ Kerkhof vertelt dat het tijdstip van de dag belangrijk is door je biologische klok, de lichtintensiteit op je netvliezen en de tijdsduur van de lichtblootstelling.

Verder zouden schermen ’s avonds slecht zijn vanwege het blauwe licht dat de zogenaamde melanopsine-cellen zou activeren, die de aanmaak van het slaaphormoon melatonine tegengaan. ‘Daar is weinig bewijs voor’, zegt de neurofysioloog Kamermans. ‘Het lijkt er meer op dat de inhoud van de dingen die men leest of kijkt op de schermen mensen wakker houdt. Maar daar wordt veel over gespeculeerd en maar weinig echt grondig onderzocht.’

Claim 3: De donkere modus bespaart batterij

Het ligt eraan wat voor scherm je hebt of je batterij wel of niet langer meegaat in donkere modus. Er zijn drie soorten schermen: lcd-, qled- en oled.

Bij lcd en qled bevindt zich een lichtbron achter het scherm. Als het scherm aanstaat, brandt het licht altijd. De kleuren maken hierbij niet uit.

Oled-schermen (ook wel pixelschermen genoemd) werken anders. Daar is er geen centrale lichtbron, maar bestaat het scherm uit piepkleine deeltjes die pixels heten. Als die deeltjes op zwart staan, staat het licht uit en bespaar je dus batterij. Alleen zijn veel donkere modi niet helemaal zwart, maar grijs. De deeltjes staan dan alsnog aan en gebruiken energie. Uit een onderzoek van Google blijkt dat pixelschermen in donkere modus tot 63 procent minder energie verbruiken. Dit is wel in vergelijking met uitersten: ze vergeleken de dark mode met de maximale schermhelderheid in wit.

Tot nu toe worden pixelschermen bij weinig desktops en laptops gebruikt. Weet je niet zeker wat voor soort scherm je hebt? Zoek op internet het model van je apparaat, bij de display-gegevens staat wat voor soort scherm je hebt.

Hoe je sowieso batterij bespaart, is door de schermhelderheid lager te zetten. Het licht van je scherm hoeft minder hard te branden, dus verbruikt het minder stroom. Dit gaat op bij alle soorten schermen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden