HAP SLIK

Een gezonde kop, plenty energie en tot ver na je 70ste een tijger in bed - steeds meer Nederlanders proberen met reuzenporties vitaminen de oude dag op een afstand te houden....

'VINDT U DAT duur, dertig gulden?' De verkoopster in de Health Store in Amsterdam-Zuid kijkt verbaasd op. 'Maar dit is wel de Rolls-Royce onder de vitaminepreparaten. Geen zout toegevoegd, geen suiker, anti-allergisch en geschikt voor vegetariërs.' Ze buigt over de toonbank en vervolgt op vertrouwelijke toon: 'Over geld wordt hier eigenlijk nooit gepraat.'

Een béétje klant neemt al snel voor 100 gulden aan poeders en pillen mee. Maar dat zijn nog geen heavy users, zoals Alain Vermeulen van The Vitamin Store in Heemstede, Amsterdam en Amstelveen zijn vaste klanten noemt. Die slaan maandelijks zo'n 300 gulden aan voedingssupplementen achterover.

Een kwart van de Nederlands slikt vitaminepillen of andere voedingssupplementen. Beschermen ze daarmee hun gezondheid of spekken ze de portemonnee van de snel uitdijende gezondheidsindustrie? Het antwoord is niet zo makkelijk te geven.

Het aloude motto van de huisarts: gezond eten en de rest is weggegooid geld, is in elk geval achterhaald. 'De houding van de medische wereld is echt aan het veranderen', signaleert de biochemicus Angela Severs van het Vitamine Informatie Bureau van TNO. 'Vroeger werd alleen vitamine D aanbevolen voor kinderen en zwangere vrouwen. Maar er komen steeds meer uitzonderingen op de regel dat je er met gezond eten wel bent.'

Severs wijst erop dat foliumzuur tegenwoordig officieel wordt aanbevolen voor zwangere vrouwen - om de kans op een baby met een open ruggetje te verkleinen. Vitamine D wordt belangrijk gevonden voor ouderen om botontkalking tegen te gaan. Zware rokers kunnen baat hebben bij vitamine C. Ook mensen die veel medicijnen gebruiken of intensief sporten kunnen extra vitaminen nodig hebben.

Niet iedereen krijgt voldoende vitaminen en mineralen uit voeding binnen. Uit onderzoek van TNO-voeding in Zeist blijkt dat 91 procent van de vrouwen tussen de twintig en de vijftig te weinig ijzer binnenkrijgt. Bij 16 procent leidt dat tot een beginnend tekort en bij 4 procent tot een ernstig tekort in de vorm van bloedarmoede. Ruim 50 procent van de volwassenen krijgt minder vitamine B6 binnen dan wordt aanbevolen. Dat leidt bij 16 procent van de oudere mannen tot een daadwerkelijk tekort, met kans op vermindering van het aantal rode bloedlichaampjes, een verstoorde spijsvertering en een verzwakt zenuwstelsel.

'De medische wereld hanteert graag een heldere, eenduidige richtlijn. Maar die is er niet meer', vindt Severs. Alles hangt af van het leefpatroon, de voedingsgewoonten, sekse en leeftijd van de consument. Zelf slikt de biochemicus een multivitaminepreparaat. 'Vroeger dacht ik ook: ik eet gezond dus het zal allemaal wel loslopen. Maar er zijn toch wel veel aanwijzingen dat mensen die gezond eten én supplementen gebruiken langer leven en langer gezond blijven.'

Als de consument een supplement wil gebruiken, adviseert het vitaminebureau met enige nadruk een merk te kopen waarmee je hooguit vijf maal de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van elke vitamine binnenkrijgt. En niet meer dan dat. Deze relatief goedkope preparaten staan in de gespecialiseerde vitaminewinkel in een hoekje achteraf, áls ze er al verkocht worden. 'Die concentraties zijn zo laag. Dat heeft geen enkele zin', vindt Alain Vermeulen van The Vitamin Store. 'Maar ja, er is nog steeds vraag naar.'

De meeste preparaten zijn niet louter bedoeld om tekorten te voorkomen. Aan de hoge doseringen (soms tot 70 maal de dagelijks aanbevolen hoeveelheid) in de duizenden flesjes en potjes wordt een therapeutisch effect toegeschreven. 'Veel mensen voelen zich futloos, hebben overdag extra energie nodig en een brain modulator om helder te blijven. 's Avonds hebben ze weer iets nodig om zich te ontspannen', aldus de verkoopster in Amsterdam-Zuid, 'opdat ze geen weekendmigraine krijgen.'

In Heemstede moet de verkoopster nog vaak het 'algemene verhaal' over vitaminetekorten vertellen. 'Dit is toch een dorp. In Amsterdam zijn de mensen al veel serieuzer met life extension bezig, met het versterken van het immuunstelsel en het voorkómen van kanker en hartkwalen', aldus Vermeulen.

De wet beschermt de consument tegen overdoseringen van vitamine A en D, want in te grote hoeveelheden zijn die schadelijk. Van de andere vitaminen wordt aangenomen dat je er nauwelijks te veel van kunt nemen. De wet schrijft voor dat de preparaten veilige doses moeten bevatten, maar wat 'veilig' precies is, blijft onduidelijk. De ene pil bevat 0,8 mg vitamine B1 en de andere 200 mg.

Dezelfde onduidelijkheid geldt voor mineralen. 'Ach, die kun je nauwelijks overdoseren', meent de verkoopster in Heemstede. Daar is TNO het niet mee eens. 'Hoge concentraties van het ene mineraal kunnen de opname van een ander mineraal blokkeren', aldus Severs, die aanvullende wetgeving op dit punt gewenst vindt. 'Het is een grijs gebied.'

Een grijs gebied vormen ook de preparaten die geen vitaminen bevatten maar plantenextracten, visolie of kruiden, evenals middelen uit de traditionele, exotische geneeskunst, zoals het Chinese kruidenextract Ginkgo Biloba, dat de bloedsomloop zou stimuleren. Angela Severs is terughoudend met commentaar op dit soort supplementen. 'Een pil met groenteextract lijkt onschuldig. Maar je weet nooit zeker of ze met de gezonde stoffen uit die groenten niet ook stofjes in de pil hebben gestopt die bij hoge concentraties ongezond zijn. Denk maar aan nitraat in spinazie.'

Als het gaat om visoliepillen (die het cholesterol zouden verlagen), raadt Severs aan goed naar de dosering te kijken. 'Als het de hoeveelheid olie van een of twee porties vis bevat, schuilt er natuurlijk geen kwaad in.'

Nederland is hekkensluiter in Europa als het om de consumptie van supplementen gaat. In 1997 slikten we gemiddeld voor vier gulden per persoon. In Zweden was dat bijvoorbeeld 26 gulden. Maar Nederland haalt de snel achterstand in. De industrie verwacht dat die omzet de komende vijf jaar op zijn minst verdubbelt en mogelijk zelfs verdrievoudigt.

De vergrijzing betekent een belangrijke impuls. 'Mijn ouders waren oud op hun 45ste', vertelt een vertegenwoordiger van GNC, de grootste vitamineproducent van de Verenigde Staten, die onlangs werd overgenomen door Numico (beter bekend als Nutricia). 'Onze generatie wil nog jong en vitaal zijn op haar 70ste. Er goed uitzien - en liefst ook nog seksueel actief blijven.' Ook de verslechterende eetgewoonten zijn een motief voor het slikken van supplementen.

Maar voor de echte doorbraak moet de wetenschap gaan zorgen. Er lopen tal van onderzoeken naar de invloed van extreem hoge doses vitaminen op het voorkomen van ziekten. Zo zijn er aanwijzingen dat hoge doseringen vitamine E de kans op hart- en vaatziekten verkleinen. Patiënten die eenmaal een hartaanval hebben overleefd en flink vitamine E slikken, zouden hun kans op een tweede infarct met 40 procent zien slinken. De aanwijzingen moeten nog ondersteund worden door nader onderzoek, maar onlangs bleek al dat de helft van de cardiologen in de Verenigde Staten het zekere voor het onzekere neemt en zelf ook extra vitamine E slikt.

Ook foliumzuur lijkt een positief effect te hebben op het voorkomen van hart- en vaatziekten. In de Verenigde Staten wordt het inmiddels verplicht toegevoegd aan meel, zoals bij ons jodium aan zout. In Nederland is het (nog) verboden voedingsproducten met foliumzuur te verrijken.

Het vergt langdurige en kostbare studies om het positieve effect van hoge concentraties vitaminen te meten. Liefst 25 jaar heeft het geduurd voordat de aanwijzing dat foliumzuur de kans op een open ruggetje verkleint, werd omgezet in wetenschappelijk bewijs. Maar soms wordt een aanwijzing níet omgezet in bewijs. Van bètacaroteen bijvoorbeeld, waarvan men dacht dat het bij rokers de kans op longkanker zou verminderen, vonden onderzoekers in Finland juist het omgekeerde. En bij een soortgelijke studie in de VS werd helemaal geen effect gesignaleerd. Ondertussen kunnen rokers maar beter voorzichtig zijn met het slikken van megaporties bètacaroteen, vindt Severs.

Vitale en fatale voeding luidt de titel van een van de vele boeken in The Vitamin Store. Kalm door kruiden, is een andere. Gezondheid lijkt meer en meer een kwestie van goed je best doen. Vooralsnog haalt de Heemsteedse vitaminewinkel bijna de helft van zijn omzet uit middeltjes die de gevolgen van een ongezonde levensstijl moeten tegengaan, oftewel zwaarlijvigheid. De ene pil vermindert de eetlust, de andere houdt de bloedsuikerspiegel op peil om vreetbuien tegen te gaan en weer een andere zorgt voor een snellere verbranding van vet.

De jongste generatie afslankpillen maaktdat het geconsumeerde vet niet in het lichaam wordt opgenomen, maar meteen - hap slik - wordt afgevoerd. 'Dikzijn blijft klacht nummer één', aldus The Vitamin Store. 'Vooral nu. De vakantie komt eraan. Snel een paar pondjes eraf voordat we in de bikini gaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden