Halogeen 2: Een lamp die lekker brandt

Wie zijn huis in de fik wil steken en toch uitgekeerd wil krijgen van de brandverzekering, moet een 230-volts-halogeenlamp in een goedkoop Chinees armatuurtje draaien en een nachtje in de buurt van een oude krant of op het baaltje stro van konijn Langoor laten branden....

WOUTER KLOOTWIJK

'Verder dient u te beseffen dat een kwaliteitsblad als het uwe een bepaalde verantwoordelijkheid heeft, zeker gezien het belabberde niveau van het huidige onderwijs', schrijft lezer Carl J. Hirsch. 'Met stijgende ergernis heb ik De Vooruitgang van 15 augustus gelezen.' De aflevering ging over een nieuwe lamp. Een tendentieus artikel - de kop alleen al: een lamp die geen licht geeft. We bevestigden weer eens de vooroordelen van (typische!) Volkskrantlezers.

Briefschrijver Hirsch: 'Er is natuurlijk een contingent van uw voornamelijk linkse lezers die alle techniek van na de paardentram met argwaan gadeslaat...' Dat zal best en argwaan kun je niet genoeg hebben, maar waarom precies de briefschrijver zo kwaad werd, maakt hij niet duidelijk. Vermoedelijk is het ongeloof. Een nieuwe lamp die minder licht geeft voor z'n geld. Dat kan haast niet, je bouwt ook geen vliegtuig dat meer lawaai maakt en alleen achteruit kan vliegen.

Er waren meer brieven. Vriendelijke, maar toch ook vol ongeloof. Een nieuwe halogeenlamp van 230 volt maakt met eenzelfde hoeveelheid elektrische energie minder licht dan een al aardig ingeburgerde, vaak in hypermoderne lamphouders gestoken halogeenlamp van 12 volt. Ongeloof omdat tussen stopcontact en 12-volts-lamp altijd een transformator zit en een 230-volts-lamp die niet nodig heeft. Een transformator verspeelt energie bij het omzetten van hoge in lage spanning. En toch wint de 12-volts-lamp het in lichtproductie, dat wil ook zeggen: zijn licht stuwt de elektriciteitsrekening minder omhoog.

Een nieuwsbrief van de International Association for Energy-Efficient Lightning (IAEEL) sloeg deze zomer groot alarm. 'Een nieuwe generatie van 230-volts halogeen reflectorlampen, die op de markt moeten concurreren met laagvolt halogeenlampen, is veel minder efficiënt en als armatuurfabrikanten de lamp op grote schaal gaan toepassen kan de energieconsumptie in Europa stijgen met tientallen miljarden kilowatt-uren', schrijven Zweedse rekenaars van de IAEEL, die kantoor houdt in Stockholm. Zou de lamp de grote mode worden, dan komen we elektriciteitscentrales tekort.

We vroegen Philips of dat klopt en Philips - die de lamp maakt, net als Osram - zei dat het wel zo'n beetje klopt maar dat het juist goed is dat de lamp weinig licht geeft want dat is intiem. Gezellig mag wat stroom kosten toch? Je reinste paardentram, nee erger nog, want een paard is juist een heel goedkope en volmaakt ongevaarlijke trekkracht.

Naar aanleiding van het artikel werden we dringend uitgenodigd naar de lampenfabriek van Sylvania in het Belgische Tienen te komen. Sylvania, onderdeel van de multinationale lampenproducent SLI, zegt de nieuwe lamp te hebben 'uitgevonden' en was er Philips en Osram twee jaar mee voor.

De vrees van de IAEEL dat de lamp wel eens heel populair zou kunnen worden, is gegrond. De fabriek in Tienen kan aan de grote vraag niet voldoen. Zeven dagen in de week draait de fabriek 24 uur per dag door, maar er worden toch minder lampen gemaakt dan dagelijks worden besteld. En klopt het dat hij minder licht geeft?

Ja, ook de Belgische bedenkers van de lamp geven grif toe dat de lamp minder licht maakt uit elektrische energie. Maar zeggen ze, die berekeningen van de IAEEL zijn gebaseerd op de veronderstelling dat deze lamp de 12-volts-halogenen gaat vervangen, en wij zouden graag zien dat onze hi-spot (spreek uit haispot) de gewone gloeilamp vervangt. En dan houden we elektrische stroom over, want hij geeft meer licht dan een gewone gloeilamp.

Het is maar hoe je rekent en redeneert. Even eerder had de productmanager zich er tijdens een rondleiding door de fabriek over lopen verkneukelen dat Osram vreselijk de pest in moet hebben. Want Osram is heel groot in 12-volts-halogeenlampjes en deze 230 volt van Sylvania is dus een gevaarlijke concurrent die het hele 12-volt-gedoe weg kan vagen.

Volgens Sylvania brengen Osram en Philips, die de pest in hebben over het succes van Sylvania, de mensheid danig in gevaar door een internationale afspraak over veiligheid te saboteren. Als straks heel veel huizen, winkels en kantoren in brand vliegen, is dat niet de schuld van Sylvania, dat willen ze in België duidelijk gezegd hebben. Halogeenlampen van 230 volt waren er al. Maar niet zo klein als de nieuwe lampen. Een opvallend verschil met de grote lampen is het lampvoetje.

Sylvania bedacht een nieuwe fitting waarin de lamp vastgezet wordt door hem een kwartslag te draaien. Bajonetsluiting wordt die wel genoemd. Armatuurfabrikanten vonden het prachtig en maken nu in hoog tempo nieuwe spullen voor het 230-volts-halogeenhuishouden van de dichtbije toekomst. De eerste nieuwe armaturen zijn alweer bij de fabrikanten terugbezorgd. Gesmolten bedrading of verkoold plastic. En bij Sylvania laten ze goedkope armaturen uit het Verre Oosten zien die ook de halogeenlamp niet lang overleven.

Spijtig genoeg maakt een lamp uit elektrische energie meer warmte dan licht. Op een lamp van 50 watt kun je een ei bakken. Die warmte wil ergens heen. Er zijn twee typen reflectoren ontwikkeld. De reflectoren jagen het zichtbare licht naar de plek waar je het graag hebt. De ene reflector, oorspronkelijk ontwikkeld voor filmprojectoren, stuurt zoveel mogelijk licht voor zich uit, maar laat warmte (onzichtbaar licht) door zodat het alle kanten op kan. De andere reflector, van flinterdun aluminium, stuurt licht en warmte dezelfde kant op. Voor zich uit. En die lamp zal het armatuur waar hij in brandt niet makkelijk oververhitten. De andere lamp wel, en die kan daarom alleen veilig branden als hij in een armatuur zit dat helpt de warmte verder af te voeren.

Sylvania bedacht twee lampvoetjes en twee fittingen. De minder gevaarlijke lamp heeft een afgeschuind randje, de andere niet. Armaturen die niet warm mogen worden, krijgen een fitting met ook een schuin randje en daar passen dan alleen de lampen in die warmte voor zich uit stralen. Verklaar dat tot wereldstandaard en er kan je niets gebeuren.

Maar Philips wil niet, zegt Sylvania, en Osram ook niet. Ze zeggen dat een stickertje op het armatuur wel genoeg is. Dat stickertje moet waarschuwen dat het armatuur niet deugt. Dat moet er dan in China opgeplakt worden, dan kan er niets meer gebeuren.

We krijgen van Sylvania een brief te lezen die een functionaris van de Kema op 19 juli van dit jaar aan een Nederlandse fabrikant van armaturen stuurde. De Kema maakt zich ernstig zorgen in die brief over het uitblijven van afspraken voor veilige armaturen. Kan Sylvania niet alsnog weer een heel andere lamp uitvinden? Ja, daar zijn we mee bezig, zegt Sylvania. Eentje die de vorige uitvindingen overbodig maakt? Dat zou best eens kunnen, maar meer wil Sylvania nog niet zeggen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden