Gruwelmoord uit oertijd: ook jager-verzamelaar voerde oorlog

Een vrouw, hoogzwanger, was vastgebonden en kennelijk verdronken nadat ze haar in het water hadden gegooid. Een man had niet alleen een pijlpunt in zijn hoofd; zijn knieën waren verbrijzeld en zijn schedel ingeslagen. Een andere man was kennelijk met een knuppel zo hard in het gezicht geslagen dat zijn botten waren verbrijzeld. En daar tussenin lagen de overblijfselen van zes kinderen, haast allemaal kleuters nog, eveneens gruwelijk vermoord.

Beeld Marta Mirazon Lahr

Gevalletje prehistorisch geweld, constateren archeologen deze week in Nature. In totaal 27 afgrijselijk afgeslachte mensen troffen onderzoekers uit onder meer Groot-Brittannië aan in een versteende rivierbedding in Kenia. Het voorval moet zo'n 10 duizend jaar geleden hebben plaatsgegrepen, toen mensen nog nomadisch leefden. Het oudste geval van oorlogvoering, volgens diverse media, maar dat is niet helemaal waar: in Soedan werd eens een begraafplaats gevonden met tientallen gewelddadig vermoorde doden van zo'n 14 duizend jaar geleden, in Zuid-Tsjechië werd een vergelijkbare vondst gedaan van zo'n 26 duizend jaar oud - al is die laatste omstreden.

'Voor de meeste mensen komt dit vrij onverwacht, omdat het ingaat tegen ons beeld dat mensen vreedzame creaturen zouden zijn', zegt senioronderzoeker en kenner van tribale oorlogvoering Johan van der Dennen van de Rijksuniversiteit Groningen. 'Maar helaas ligt het zo gewoon niet. De laatste tijd wordt bijna elke maand wel weer ergens een archeologische vondst gedaan die dat bevestigt.' Zo maakten archeologen afgelopen augustus nog bekend dat ze bij Frankfurt een massagraf hadden gevonden met daarin naar het zich laat aanzien een volledig uitgemoord boerendorp van zo'n 7000 jaar oud. Daaronder opnieuw veel verbrijzelde koppen en knieën, en tien gruwelijk vermoorde kleuters en peuters.

Concurrentie uitschakelen

Ook in Afrika moet er sprake zijn geweest van een 'raid', een gerichte aanval op een groep mensen. 'Dat is universeel gedrag', zegt Van der Dennen, zelf overigens niet betrokken bij de opgraving in Kenia. 'Kort gezegd gaat het om: de concurrentie uitschakelen. In de regel gaat het daarbij om territorialiteit en alles wat daaromheen hangt: vrouwen, veediefstal, dat soort zaken.'

Bijzonder, vinden de archeologen onder leiding van Marta Mirazón Lahr van de Universiteit van Cambridge, is dat het hier gaat om jager-verzamelaars: mensen die bij ruzie in theorie toch gemakkelijk kunnen wegtrekken. De slachting biedt volgens haar 'uniek bewijs dat oorlogvoering bij sommige prehistorische jager-verzamelaars onderdeel was van het repertoire van omgang tussen groepen', rapporteert ze in Nature.

'Ik ben altijd weer onaangenaam getroffen hoe wreed mensen in dit soort gedrag kunnen zijn', zegt Van der Dennen. 'Het is het fenomeen van de wij-zij-psychologie: we zijn ontzettend liefdevol naar de eigen groep, en buitengewoon wreed voor de rest.'

Beeld Marta Mirazon Lahr
Beeld Marta Mirazon Lahr
Beeld Marta Mirazon Lahr
Beeld Marta Mirazon Lahr
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden