Grutten: warme, gare, op een prettige manier taaie graankorrels

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort. Deze week: grutjes.

Het klinkt helemaal niet lekker, grutten Beeld anp

De grote boze wolf vond ik een van de saaiere strips in de Donald Duck. Die Wolf wilde altijd de drie biggetjes opeten, maar zijn zoontje, Wolfje, was goed bevriend met Knir, Knar en Knor, wat ervoor zorgde dat telkens weer het feest niet doorging. Om te gapen. Maar één ding is me toch bijgebleven: in plaats van het varkensvlees waar vader Wolf zo naar hunkerde, kreeg hij voortdurend grutjes te eten. Grutjes met stroop.

Grutten kende ik wel, van 'iene miene mutten tien pond grutten'. Maar wat waren het? Mijn moeder wist bij navraag alleen dat grutjes 'een soort pap' waren, maar trad niet in details. Van Heer Bommel kende ik het woord 'grootgrutter', een spotnaam voor de supermarkt. De brave vloek 'goeie grutten' ken ik trouwens óók alleen uit stripverhalen; ik heb hem nooit door een levend mens horen gebruiken.

Het klinkt helemaal niet lekker, grutten. Droog en stoffig, iets waar die stroop héél wat aan goed te maken had. Pas toen ik een jaar of 25 was, at ik ze voor het eerst, in Rusland, overigens zonder te weten dat dít nu grutten waren. Boekweitgrutten. Het leek een beetje op zilvervliesrijst: warme, gare, op een prettige manier taaie graankorrels. Best lekker, vooral omdat er geen stroop bij werd geserveerd maar een groot, sappig stuk varkensgebraad. Toch nog gerechtigheid, voor die wolf.

Vele jaren later, bij reizen door de zuidelijke staten van Amerika, kreeg ik geregeld 'grits' te eten, een wonderbaarlijk smaakarme pap. Etymologisch moet er een nauwe verwantschap zijn tussen 'grutten' en 'grits'. Het is dan ook allemaal een vorm van gebroken graan; rijst, boekweit, mais (polenta) of haver (bulgur). 'Gries' (nog kleiner gemalen graan) stamt er ook van, net als 'grut' in de zin van 'kleine kinderen'.

Grutten bestaan dus nog steeds, sterker nog, ze zijn in bepaalde kringen weer hip. Ik vrees veelal zonder varkensgebraad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden