Grottekeningen blijken accurater: er waren twee bizonsoorten in Europa

Nieuw genetisch onderzoek bewijst het gelijk van onze verre - tekenende - voorouders: in Europa leefden twee verschillende bizonsoorten. Duizenden jaren oude grotschilderijen blijken veel accurater dan gedacht.

Een bizon die geherintroduceerd is in Polen. Beeld Rafa Kowalczyk

Jarenlang vroegen wetenschappers zich af waarom op prehistorische grottekeningen verschillende bizons opduiken: een met lange hoorns en een robuuste voorkant, en een ander met kleine, gedraaide hoorns en een opvallende bult. Wetenschappers gingen er tot nu toe van uit dat het telkens de uitgestorven steppebizon betrof. De diversiteit in bizonafbeeldingen schreven ze toe aan de culturele en persoonlijke stijl van de grotkunstenaars.

Maar in een nieuwe studie, gepubliceerd in wetenschappelijk tijdschrift Nature Communications, stelt een internationaal team van wetenschappers dat het om twee verschillende bizonsoorten gaat. De onderzoekers slaagden erin dna uit fossiele beenderen te halen. Genetische analyses wijzen op twee soorten: de steppebizon en de voorouder van de Europese bizon of wisent.

De tweede soort, de wisent, verschijnt ongeveer 120 duizend jaar geleden op het toneel. Voor die tijd zijn geen fossielen van dit dier bekend. De verklaring voor deze plotse verschijning is verrassend: de nieuwe soort is een kruising van twee andere rundsoorten: de steppebizon en de oeros, voorouder van de huidige koeienrassen. De onderzoekers kunnen uit het oeroude dna zelfs afleiden dat de nieuwe soort ontstond doordat een mannelijke steppebizon paarde met een vrouwelijke oeros.

Beeld Carole Fritz

Ecologische niche

Biologen die niet betrokken zijn bij het onderzoek, reageren enthousiast op de nieuwe studie. 'Interessant dat er opeens een bizonachtig dier ontstaat dat in een andere ecologische niche leeft dan de steppebizon', zegt Jelle Reumer van Universiteit Utrecht.'Deze nieuwe soort verdringt de steppebizon. De steppebizon stierf zo een 20 duizend jaar geleden uit en alleen de wisent bleef over. Die had waarschijnlijk een groter aanpassingsvermogen, een voordeel in een periode dat klimaat en vegetatie snel veranderen.'

'Wat de studie zo spannend maakt, is dat de oorsprong van de wisent niet alleen uit het dna valt af te lezen, maar dat het ook gedocumenteerd is in de kunstuitingen van onze voorouders', aldus Hendrik-Jan Megens van Wageningen Universiteit.

De onderzoekers legden de link met de grottekeningen vrij laat. 'De genetische analyses toonden aan dat er een tweede bizonsoort was. We wilden graag weten hoe dit dier eruit zag en namen contact op met diverse paleontologen', vertelt Alan Cooper, die het onderzoek leidde, vanuit het Australische Adelaide. 'Zij reageerden meteen enthousiast. Ze proberen namelijk al jaren hun collega's ervan te overtuigen dat op de grottekeningen twee bizonsoorten staan afgebeeld.'

Beeld Carole Fritz

De onderzoekers verzamelden fossielen uit heel Europa. Twee Nederlandse wetenschappers, Jan Glimmerveen en Hans van der Plicht, hielpen mee. 'Een van de runderbotten is in de Noordzee gevonden. In de ijstijd was de zeespiegel lager en liepen mensen en dieren op de zeebodem', zegt Van der Plicht.

Op dit moment werkt onderzoeksleider Cooper met Poolse onderzoekers in het oerbos van Bialowieza, waar Europese bizons in de jaren vijftig geherintroduceerd werden. 'Door het dna van deze dieren te vergelijken met dat van hun voorouders hopen we meer inzicht te krijgen in de evolutie van de wisent', aldus Cooper.

Ook in Nederland is de Europese bizon op een aantal plekken te zien. Zo werden in 2016 vier wisenten uitgezet in natuurgebied de Maashorst in Uden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.