Grootste vulkaanuitbarsting die mens meemaakte vond plaats in 946 in Noord-Korea

De uitbarsting van de vulkaan Paektu in Noord-Korea, in 946, was de grootste die de mensheid heeft meegemaakt. Tot die conclusie komt een team wetenschappers dat in het land onderzoek mocht doen.

Op propagandaposters staan de Kims regelmatig afgebeeld bij het reusachtige kratermeer van Paektu.

Niet Tambora in Indonesië, maar de Noord-Koreaanse vulkaan Paektu is verantwoordelijk voor de grootste wolk vulkaangas die de mensheid de afgelopen millennia zag. Dat stelt een internationaal onderzoeksteam dat, zeer opmerkelijk, op onder meer Noord-Koreaans grondgebied de vulkaan mocht bestuderen.

De Paektu, op de grens van Noord-Korea en China, kwam rond het jaar 946 met apocalyptisch geweld tot uitbarsting. Zelfs Japan raakte daarbij bedekt onder een laag as van op sommige plekken meer dan 5 centimeter dik.

En nu berekenen wetenschappers uit onder meer Engeland en Noord-Korea hoeveel vulkaangas er moet zijn vrijgekomen: 45 miljoen ton zwavel, plus nog eens zo'n 100 miljoen ton fluor en chloor. 'Dat is groter dan de hoeveelheid zwavel die vrijkwam bij de eruptie van de Tambora in 1815, die bijdroeg aan een jaar zonder zomer', noteert het team in Science Advances. Eerdere schattingen kwamen meer dan 20 keer lager uit.

Toch bleven de gevolgen beperkt. Kennelijk vond de eruptie van Paektu plaats in de winter, aldus het team onder leiding van de Britse seismoloog James Hammond. Buiten het groeiseizoen en als het toch al wintert is het immers minder rampzalig als een vulkaanuitbarsting opeens de zon verduistert.

Mythische plek

De Paektu geniet in Noord-Korea een bijzondere status. De vulkaan geldt als de mythische geboorteplek van Kim Jong-il, hoewel onafhankelijke bronnen aangeven dat de in 2011 overleden 'Geliefde Leider' werd geboren in een kamp in Siberië. Op propagandaposters staan de Kims regelmatig afgebeeld bij het reusachtige kratermeer van Paektu, het 5 kilometer brede 'Hemelmeer' dat bij de ramp in 946 werd geslagen.

En dan nu een 'gedegen en gedetailleerd' onderzoek naar de middeleeuwse uitbarsting, zegt in Utrecht vulkanoloog Manfred Bergen, geen lid van het team. 'De methode om de gasuitstoot van oude erupties te schatten was al bekend. Maar dit team brengt daarin een aantal belangrijke technische verfijningen aan', schetst Bergen de diepere betekenis van het onderzoek.

Acuut gevaar op een herhaling van de ramp van 946 is er niet, verklaart desgevraagd eerste auteur Kayla Iacovino. Zo'n tien jaar geleden was daarover ongerustheid na een reeks aardbevingen. 'Maar sindsdien zijn seismische en gassignalen weer terug op het achtergrondniveau', aldus Iacovino. Wat niet wegneemt dat de slapende vulkaan een dreiging blijft, niet in het laatst vanwege de 2 miljard ton water die zou kunnen wegstromen uit het Hemelmeer.

Laki

Dat de mega-uitbarsting van 946 hooguit een klein deukje in de wereldgeschiedenis heeft geslagen, bewijst wat Bergen betreft dat de ene vulkaanuitbarsting de andere niet is. 'Zelfs bij dit soort heel grote erupties is het geen uitgemaakte zaak dat je er automatisch overal in de wereld iets van merkt. Het seizoen, het weer, stromingen in de hogere atmosfeer; dat speelt allemaal mee.'

De grootste vulkaanramp sinds het begin van de jaartelling blijft overigens op naam staan van de IJslandse spleetvulkaan Laki. Die veroorzaakte in 1783 dan wel geen grote klap, maar uit de kier in de bodem welde negen maanden lang genoeg vulkaangas omhoog om de wereldtemperatuur 1 graad te drukken, met misoogsten, hongersnood en misschien zelfs de Franse Revolutie als gevolg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden